معرفی کتاب کودک سیاگالش نگهبان جنگل نوشته محمدرضا شمس

سیاگالش شخصیتی اسطوره‌ای در داستان‌های گیلانی است که حالا پا به داستانی جدید گذاشته است. در افسانه‌های این منطقه، او نگهبان جنگل، حامی حیوانات و دشمن شکارچیان است.

محمدرضا شمس با استفاده از همین خصلت‌های سیاگالش، داستانی جدید از او را تعریف می‌کند. سیاگالش مرد مهربانی است که در کلبه‌اش در جنگل، زندگی می‌کند. او صبحش را با صبحانه خوردن با خرس قهوه‌ای شروع می‌کند، با موش کور قدم می‌زند، شنگ‌ها را از تور نجات می‌دهد و با پلنگ و سیاه‌گوش مسابقه‌ی دو می‌دهد. حواس سیاگالش به همه‌ی حیوانات هست تا آن‌ها در امن و امان باشند و دست هیچ شکارچی‌ای به آن‌ها نرسد. اما شکارچی‌ها که سیاگالش را مانع بزرگی سر راهشان می‌بینند، نقشه‌ای می‌کشند تا او را از سر راهشان بردارند. آن‌ها چاله‌ی بزرگی سر راه سیاگالش حفر می‌کنند و روی آن را می‌پوشانند. سیاگالش هنگام غروب، در راه رسیدن به خانه، در چاله می‌افتد. وقتی صبح از راه می‌رسد و خبری از سیاگالش نمی‌شود، حیوانات به دنبال سیاگالش می‌گردند. جغد که شاهد این ماجرا بوده، مهم‌ترین دوستان سیاگالش را از اتفاقی که افتاده باخبر می‌کند و همگی برای نجات او دنبال جغد راه می‌افتند. آن‌ها موفق می‌شوند سیاگالش را نجات بدهند، اما این پایان داستان نیست‌.

در انتهای داستان، سیاگالش با کمک کردن به شکارچی‌ها به آنان درسی را می‌دهد که خودش از طبیعت آموخته است. همانطور که طبیعت بسیار بخشنده است، سیاگالش هم به‌جای انتقام، به شکارچی‌ها کمک می‌کند تا از چاله‌ای که خودشان کنده‌اند، بیرون بیایند.

محمدرضا شمس به خوبی توانسته با استفاده‌ی خلاقانه از اسطوره‌ای کهن، آن را با توجه به شرایط امروز بازآفرینی کند. سیاگالش از حیوانات جنگل‌های هیرکانی مراقبت می‌کند که بعضی از آن‌ها مثل مرال و فک خزری، در معرض انقراض هستند. او با شکارچی‌ها روبه‌رو می‌شود که یکی از معضلات مهم محیط زیست کشور هستند. این‌گونه از راه داستان توجه کودکان به طور غیرمستقیم به مسائل محیط ‌زیستی جلب می‌شود.

هم گامی متن و تصویر

تصویرهای رنگارنگ پروین حیدری‌زاده به خوبی به پیش‌برد قصه کمک کرده‌اند و بار روایت بین داستان و تصاویر تقسیم شده است. بعضی از صفحه‌های کتاب متن ندارد و فقط تصویر راوی داستان است. این نوع روایتگری معنای دقیق «کتاب تصویری» است که در آن متن و تصویر مکمل یکدیگر هستند. این نوع روایتگری علاوه بر جذابیت، باعث افزایش خلاقیت کودکان می‌شود و مهارت‌های کلامی آن‌ها با بازگویی اتفاقات داستان، تقویت می‌شود.

به ویژگی‌های فرهنگی و بومی منطقه‌ی گیلان در تصاویر توجه ویژه‌ای شده است. سیاگالش با لباس سنتی مردم گیلان، مثل پیراهن سفید، شالی که به کمر می‌بندند، جلیقه و کفش گالش است تصویر شده است. حیوانات منطقه‌ی هیرکانی نیز با جزئیات دقیق در تصاویر حضور دارند، مثل تشی، مرال، سیاه‌گوش، کل و بز و... و میوه‌های استان گیلان نیز روی میز خانه‌ی سیاگالش به چشم می‌خورد.

این کتاب ضمن آشنا کردن کودکان با حیوانات جنگل‌های هیرکانی، به آنان اهمیت حفظ محیط‌ زیست، عشق به طبیعت و دوستی با حیوانات را نشان می‌دهد. سیاگالش و حیوانات جنگل دوستانی جدایی‌ناپذیرند، آنان چه در خوشی، چه در سختی کنار همدیگر هستند و به هم کمک می‌کنند.

این کتاب با دریافت 5 لاک‌پشت به فهرست پاییز 1402 نیز راه یافته و جز نامزدهای لاک‌پشت طلایی و نقره‌ای در سال 1402 بوده است.

راهنمای والدین برای خواندن کتاب

در ابتدا کتاب را برای کودک بلندخوانی کنید. در صفحاتی که فقط تصویر راوی داستان است، مثل صفحه‌ای که شکارچی‌ها چاله حفر کرده‌اند، مکث کنید و از کودک بخواهید اتفاقات داستان را توضیح بدهد.

می‌توانید عکس هر کدام از حیواناتی که در کتاب آمده را جست‌و‌جو کنید و بعد از خواندن داستان، آن را به کودک نشان بدهید و از او بپرسید نام این حیوان چه بود و توضیحاتی درباره‌ی هر حیوان به او بدهید. می‌توانید بازی کوچکی را نیز طراحی کنید. ردپای هر حیوان را جست‌و‌جو کنید. عکس حیوانات را در یک صفحه و ردپاها را در صفحه‌ی دیگری چاپ کنید. سپس آن را به کودک نشان بدهید و از او بخواهید حدس بزند هر ردپا مربوط به کدام حیوان است.

درباره‌ی مفاهیمی که در کتاب مطرح شده با کودک گفت‌و‌گو کنید. دوستی سیاگالش با حیوانات، همکاری حیوانات برای نجات دادن سیاگالش، افتادن شکارچی‌ها در دام خودشان و کمک سیاگالش به شکارچی‌ها، هرکدام می‌توانند موضوع گفت‌و‌گوی شما با کودک باشند.

درباره نویسنده

محمدرضا شمس در سال 1336 در تهران به دنیا آمد. او از شناخته‌شده‌ترین نویسنده‌های ادبیات کودک و نوجوان ایرانی است و تا امروز بیشتر از پنجاه عنوان کتاب از او به چاپ رسیده است. محمدرضا شمس در کارنامه‌اش چندین جایزه و تقدیرنامه دارد که از آن جمله می‌توان به دیپلم افتخار کنگره‌  IBBY برای کتاب دیوانه و چاه اشاره کرد.

از کتاب‌های او می‌توان به قصه‌های الفبا، کچل تنبل و دیو پخمه، افسانه‌های مردم دنیا و آمیتیس بی‌کله اشاره کرد. 

درباره تصویرگر

پروین حیدری‌زاده متولد سال 1370 است. او در مقطع کارشناسی در رشته‌ی گرافیک و در مقطع کارشناسی ارشد در رشته‌ی تصویرسازی تحصیل کرده است. یکی از کارهای او در مسابقه‌ی تصویرگری کودکان و تماشاگران به نمایشگاه کتاب کودک بولونیا راه یافته است. قلم او به کتاب‌های زرافه‌ای که سفید بود، بنگ، بنگ، بنگ و گنج واقعی رنگ و طرح داده‌اند.