کتاب دیوار برلین: فروپاشی و پس از آن

هر آنچه باید پیش از خرید کتاب «دیوار برلین: فروپاشی و پس از آن» بدانید

اگر به تاریخ معاصر اروپا، عکاسی مستند و بررسی تحولات عمیق سیاسی و اجتماعی از دریچه‌ی تصویر علاقه دارید، کتاب «دیوار برلین: فروپاشی و پس از آن» (Berlin Wall: Fall and Aftermath) با عکس‌های آلفرد یعقوب‌زاده انتخاب بی‌نظیری است. این اثر دوزبانه (فارسی و انگلیسی)، روایتی تصویری و مستند از فروپاشی دیوار برلین و پیامدهای آن در اروپای شرقی ارائه می‌دهد.

کتاب «دیوار برلین: فروپاشی و پس از آن» درباره‌ی چیست؟

روایت کتاب از یک اتفاق منفرد آغاز نمی‌شود، بلکه تاریخ آلمان در قرن بیستم را در بستری گسترده‌تر دنبال می‌کند. گاه‌شمار کتاب از سال ۱۹۱۸ تا ۱۹۹۴ را دربرمی‌گیرد و از تحولات سیاسی آلمان، جنگ جهانی دوم و تقسیم کشور تا جنگ سرد، ساخت دیوار برلین، فروپاشی آن و سال‌های پس از اتحاد دوباره پیش می‌رود.

در مرکز این روایت، عکس‌هایی قرار دارند که لحظه‌های تاریخی را نه فقط به‌عنوان رویداد سیاسی، بلکه از زاویه‌ی زندگی مردم و فضای شهری ثبت می‌کنند.

عکس‌های آلفرد یعقوب‌زاده در کتاب

بخش اصلی کتاب را عکس‌های آلفرد یعقوب‌زاده تشکیل می‌دهند؛ تصاویری از برلین در روزها و هفته‌های پیرامون فروپاشی دیوار در سال ۱۹۸۹، از خیابان‌ها و گذرگاه‌ها تا جمعیت و چهره‌های مردمی. روایت تصویری کتاب در برلین متوقف نمی‌شود و عکس‌هایی از چکسلواکی و رومانی در سال‌های ۱۹۸۹ و ۱۹۹۰ نیز در آن آمده است؛ از انقلاب مخملی و تجمع‌های مسالمت‌آمیز پراگ تا فضای پرتنش و خشونت‌آمیز انقلاب رومانی.

برلین پس از فروپاشی دیوار

«پس از آن» در عنوان کتاب اهمیت زیادی دارد. تصاویر یعقوب‌زاده فقط لحظه‌ی سقوط دیوار را ثبت نمی‌کنند، بلکه تغییرات برلین در سال‌های بعد را نیز دنبال می‌کنند. بخش‌هایی از دیوار که باقی مانده‌اند، تبدیل شدن آن به یادمان و گالری‌هایی مانند East Side Gallery، بخشی از این روایت‌اند؛ روایتی درباره‌ی رابطه‌ی میان تغییرات شهری، تاریخ و حافظه.

درباره‌ی آلفرد یعقوب‌زاده عکاس کتاب «دیوار برلین: فروپاشی و پس از آن»

آلفرد یعقوب‌زاده، عکاس و روزنامه‌نگار ایرانی، در سال ۱۳۳۷ در تهران به دنیا آمد و فعالیت حرفه‌ای خود را در سال‌های انقلاب ۱۳۵۷ آغاز کرد. او در طول فعالیت خود رویدادهای مهمی از جنگ و بحران‌های سیاسی و اجتماعی در ایران و نقاط مختلف جهان را ثبت کرده است. حضور او در برلین و ثبت تصاویر فروپاشی دیوار، بخشی از کارنامه‌ی او در عکاسی مستند و خبری است.

محتوای متنی کتاب «دیوار برلین: فروپاشی و پس از آن» چه چیزهایی را روایت می‌کند؟

در کنار تصاویر، چهار متن از آنته فووینکل، گوندولین زاسه، آلیدا آسمان و فلور اولیو در کتاب گنجانده شده است. این نوشته‌ها مطالعه‌ای دانشگاهی و خشک نیستند، بلکه لایه‌هایی برای خواندن تصاویر و درک زمینه تاریخی و انسانی آن‌ها (نظیر تاریخ، حافظه و تجربه‌ی تقسیم و وحدت) فراهم می‌کنند.

نقشه‌های تاریخی، مواد آرشیوی و فهرست قربانیان دیوار برلین نیز پیامدهای انسانی و گاه مرگبار این مرز را به مخاطب یادآوری می‌کنند.

چرا کتاب «دیوار برلین: فروپاشی و پس از آن» ارزش خواندن دارد؟

• روایت تصویری: عکس‌ها عنصر اصلی روایت‌اند و در کنار متن، اسناد و نقشه‌ها قرار گرفته‌اند.
• نگاه فراتر از یک رویداد: کتاب از تاریخ پیش از فروپاشی تا پیامدهای آن را دنبال می‌کند.
• روایتی چندلایه: عکس‌های برلین در کنار تصاویر چکسلواکی و رومانی، امکان مقایسه‌ی تجربه‌های متفاوت اروپای شرقی را فراهم می‌کنند.
• دوزبانه بودن: کتاب به دو زبان فارسی و انگلیسی منتشر شده است.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب برای علاقه‌مندان به عکاسی مستند، تاریخ معاصر اروپا، جنگ سرد، تاریخ دیوار برلین و تحولات اروپای شرقی مناسب است؛ همچنین می‌تواند برای کسانی جذاب باشد که به رابطه‌ی میان تصویر، شهر و حافظه‌ی تاریخی علاقه دارند.

جملات کتاب

فروپاشی دیوار برلین نقطه‌ی تمرکز فرایندی طولانی است که در آن سیاست و امنیت، اقتصاد و صنعت، آموزش و رسانه، هنر و ورزش، و سازوکارهای یادسپاری هم‌زمان عمل می‌کنند. گزاره‌ی راهنما این است: آنچه دوربین در لحظه‌ی شکستن مرز ثبت می‌کند حاصل هم‌نشینی زمان‌های ناهم‌سنخ است؛ زمان کوتاه بحران و خبر بر پهنه‌ی زمان‌های بلند نهادها، سازوکارهای قدرت، عادت‌های دیدن و شکل‌های زندگی می‌لغزد. از این منظر، فهمِ لحظه‌ی فروپاشی همچون حادثه‌ای منفصل نیست و بر زمینه‌ی انباشت‌های دیرپای حقوقی، اداری، اجتماعی و فرهنگی خوانده می‌شود که امکان آن را ساخته‌اند. بر همین مبنا، ساختار گاه‌شمار از روایت خطی فرمان‌ها و معاهدات فاصله می‌گیرد و لایه‌های حقوقی، اداری، اجتماعی و فرهنگی را که آن لحظه را ممکن کرده‌اند کنار هم می‌نشاند تا نشان دهد چگونه حدّ جابه‌جایی هم در مواد و رویه‌ها ثبات می‌یابد و هم در سیاست ادراک، یعنی قواعد دیده و شنیده شدن در عرصه‌ی عمومی، بازچیده می‌شود. در نتیجه، گاه‌شمارِ حاضر آگاهانه از دوگانه‌ی صرفِ ماده/معنا فراتر می‌رود و مرز را به‌مثابه‌ی مجموعه‌ای از اجراها و رویه‌های موقعیتی در زندگی روزمره پی می‌گیرد __ از کار بوروکرات و مأمور تا عملکرد فناوری‌ها و عادت‌های عبور و انتظار.

__  از متن گاه‌شمار