جی کی رولینگ: زندگی، کتاب‌ها و داستان خلق هری پاتر

کمتر نویسنده‌ای را می‌توان پیدا کرد که با انتشار یک مجموعه داستان، مسیر صنعت نشر، سینما و حتی عادت مطالعه میلیون‌ها نوجوان را تغییر داده باشد. جی کی رولینگ (J. K. Rowling) خالق مجموعه محبوب هری پاتر، تنها یک نویسنده نیست؛ او با آفرینش جهانی که میلیون‌ها کودک، نوجوان و بزرگسال را مجذوب خود کرد، نگاه صنعت نشر به ادبیات فانتزی و رمان‌های نوجوان را برای همیشه تغییر داد. کتاب‌های جی کی رولینگ تا امروز به ۶۵ زبان ترجمه و به‌طور تقریبی در ۵۰۰ میلیون نسخه منتشر شده ‌است. در ادامه علاوه بر زندگی جی کی رولینگ، با مهم‌ترین کتاب‌ها، آثار، اقتباس‌های سینمایی و تاثیر او بر ادبیات معاصر آشنا می‌شوید.

هری پاتر و سنگ جادو

خرید و مشاهده کتاب

نگاهی به زندگی شخصی جی کی رولینگ

تولد و تحصیلات

جوآن رولینگ در ۳۱ ژوئیه‌ی ۱۹۶۵ و در انگلستان متولد شد. او کودکی کنجکاو، شاد و جسور بود و خیال‌پردازی‌هایش همه را شگفت‌زده می‌کرد. جوآن از تماشا کردن اطرافش لذت می‌برد و از چشمِ درون خود چیزها را به شکلی متفاوت و زنده می‌دید. با وجود این‌که ذهن فعالی داشت و گاهی برای خود می‌نوشت، اما در دوران کودکی و نوجوانی به طور حرفه‌ای و مستمر نوشتن را ادامه نداد. جی. کی. رولینگ در رشته‌ی زبان و ادبیات فرانسه در دانشگاه اکستر تحصیل کرد. تحصیل در این رشته باعث شد تا از فضای نوشتن دور نشود و مهارتش در این زمینه را بهبود ببخشد.

ازدواج، جدایی و افسردگی

رولینگ مدتی به کشور پرتغال رفت و در آن‌جا ساکن شد. در این مدت تصمیم گرفت نوشتن را آغاز کند و گاهی به این کار مشغول می‌شد تا این که مردی را دید که تصور می‌کرد می‌تواند برای ادامه‌ی زندگی به او تکیه کند. 27 ساله بود که با ژورگه آرانتس ازدواج کرد. حاصل این ازدواج دختری به نام جسیکا است؛ اما این ازدواج پایانی خوش نداشت و جوآن و همسرش در سال 1993 تصمیم به جدایی گرفتند.

جوآن پس از جدایی تبدیل به زنی افسرده شد. تحمل زندگی برایش بسیار مشکل بود و نمی‌دانست زندگی‌اش را چگونه از سر بگیرد. حتی تصمیم گرفت به زندگی خود پایان دهد؛ اما این خودکشی ناموفق بود و نجات پیدا کرد. با این وجود افسردگی دست از سر او برنداشت و زندگی روی خوش به او نشان نمی‌داد.

او پس از جدایی با دخترش به اسکاتلند مهاجرت کرد. جوآن حتی خود را در نوشتن نیز ناتوان می‌دید و از این بابت احساس خوبی نداشت. این شرایط تا چندین سال بعد، یعنی تا هفت سالگی دخترش ادامه داشت و گاهی شرایط او بهتر و گاهی بدتر می‌شد. رولینگ برای درمان افسردگی‌اش مدتی در بیمارستان بستری بود، کار خود را از دست داد و اوضاع مالی خوبی نداشت تا جایی که مخارج دخترش را یک خیریه‌ پرداخت می‌کرد.

جی کی رولینگ چگونه هری پاتر را نوشت؟

در دهه 1990 ایده‌ی نوشتن معروف‌ترین داستان جی کی رولینگ، یعنی «هری پاتر» به ذهنش خطور کرد. جوآن که روزگار سخت و افسرده‌ای را پشت می‌گذاشت به این فکر افتاد تا زندگی‌اش را تغییر دهد و شروع به نوشتن داستان‌ زندگی هری پاتر کرد. گرچه تردید و غم همچنان با او همراه بود، اما سعی می‌کرد این احساسات را بپذیرد و این کار را به بهترین شکل انجام دهد. بالاخره نوشتن، همان استعدادی که از درون جی کی رولینگ شعله می‌کشید، به کمکش آمد.

جرقه‌ی ایده در قطار

رولینگ در ایستگاه نشسته و منتظر قطار بود؛ در همان دقایق، ایده‌ی اولیه‌ی کتاب هری پاتر در ذهنش شکل گرفت. او منتظر بود تا سریع به خانه برسد و ایده‌اش را یادداشت کند. البته در آن زمان نوشتن جدی این داستان را شروع نکرد و تا مدت‌ها فقط ایده آن را در ذهن داشت. در همان ‌سال مادرش از دنیا رفت و غمی عمیق بر جان نویسنده‌ی جوان نشست. او بعدها این غم را در داستانش به نوعی جای داده است.

رد شدن از سوی 12 ناشر

رولینگ پس از آن که نوشتن جلد اول «هری پاتر» را به اتمام رساند، آن‌ را با امید بسیار برای 12 انتشارات فرستاد؛ اما هیچ‌کدام از آن‌ها کتاب را نپذیرفتند و این موضوع هم شکست دیگری برای او محسوب می‌شد؛ تا این‌که یک انتشارات کوچک در قبال مبلغ 1500 یورو کتاب «هری پاتر» را چاپ کرد.

انگیزه‌ی رولینگ برای ادامه دادن نویسندگی اندکی کاهش یافته ‎بود، تا این‌ که متوجه ذوق دخترش جسیکا شد که بی‌صبرانه منتظر خواندن ادامه‌ی داستان مادر خود بود. جوآن رولینگ حس کرد این کار را حداقل به خاطر دخترکش باید به اتمام برساند و امید پیدا کرد که در نهایت موفق خواهد شد.

هری پاتر و جام آتش (جلد 1 و 2)

متاسفانه این کتاب موجود نیست

اولین موفقیت هری پاتر

جوآن کتاب‌هایش را به نام مستعار جی کی رولینگ منتشر کرد، صاحب انتشارات به او توصیه کرده بود نام خود را به اختصار منتشر کند و دلیلش این بود که بیشتر نویسندگان این سبک مرد هستند و ممکن است پسران به دلیل جنسیت نویسنده، چندان رغبتی نسبت به خرید و مطالعه‌ی آن نداشته باشند. جوآن نیز با او موافقت کرد و باعث شد همگان او را با نام اختصاری جی کی رولینگ بشناسند. او چندان تصور نمی‌کرد که از کتاب اولش استقبال شود و انگیزه‌اش ضعیف شد؛ اما متوجه شد از هزار و پانصد جلد، هزارنسخه‌ی آن به سرعت فروخته شده و پانصد جلد نیز در کتاب‌خانه‌ها قرار گرفته ‌است.

بعد از این موفقیت کوچک،  یک انتشارات بزرگ آمریکایی کتاب «هری پاتر» را به مبلغ صدهزار یورو از جوآن رولینگ خریداری کرد و 120 میلیون نسخه از آن در جهان به فروش رسید. او هرگز تصور نمی‌کرد که کتابش تا این اندازه محبوب شود و در نهایت به عنوان یکی از نویسندگان زن مشهور در جهان شناخته شود.

کتاب‌های جی کی رولینگ؛ از هری پاتر تا کورمورن استرایک

رولینگ تنها به یک تلنگر کوچک نیاز داشت تا موتور نویسندگی‌اش به کار بیفتد و علاوه بر دنباله‌های جذاب برای هری پاتر، آثار دیگری را هم در ژانر فانتزی خلق کند. آثار جی کی رولینگ را می‌توان در سه گروه اصلی دسته‌بندی کرد: مجموعه هری پاتر، آثار مستقل برای بزرگسالان و رمان‌های جنایی با نام مستعار رابرت گالبریث.

مجموعه کتاب‌های هری پاتر

مجموعه کتاب‌های هری‌ پاتر نه ‌تنها کودکان و نوجوانان بلکه بزرگسالان را نیز شیفته خودش کرده است و به جرات می‌توان آن‌ها را یک شاهکار ادبی تمام عیار معرفی کرد. این نویسنده‌ی جوان در خلق شخصیت‌های منحصربه‌فرد  بسیار توانا ظاهر شده است. عناصر خیالی در مجموعه کتاب‌های «هری پاتر» چشم‌گیر و موفق هستند. نکته‌ی جالبی که وجود دارد این است که جوآن رولینگ غم‌ها و اتفاقات زندگی خود را به اَشکال گوناگون وارد داستان کرده و به آن هویت بخشیده‌ است.

داستان هری پاتر درباره‌ی سه دوست به نام‌های هری پاتر، هرماینی گرنجر و رون ویزلی است که در یک مدرسه‌ی جادوگری به نام هاگوارتز درس می‌خوانند. هر کدام از آن‌ها ویژگی‌های خاص خود را دارند که در نهایت با توسل به این ویژگی‌ها با دشمن اصلی رو به رو می‌شوند. این کتاب در هفت جلد با نام‌های زیر منتشر شده است:

• هری پاتر و سنگ جادو
• هری پاتر و تالار اسرار ( حفره‌ی اسرار آمیز)
• هری پاتر و زندانی آزکابان
• هری پاتر و جام آتش
• هری پاتر و محفل ققنوس
• هری پاتر و شاهزاده‌ی دورگه
• هری پاتر و یادگاران مرگ

پس از این مجموعه «هری پاتر و فرزند نفرین‌شده» منتشر شد و در واقع نمایشنامه‌ای است که بر اساس داستانی مشترک نوشته شده.

کتاب قصه‌های بیدل نقال

قصه‌های بیدل نقال کتابی است در فضای داستانی هری پاتر که رولینگ تصمیم گرفت آن‌ را در سال ۲۰۰۷ همزمان با کتاب هری پاتر و یادگاران مرگ منتشر کند. قصه‌های بیدل نقال را آلبوس دامبلدور به هرماینی گرنجر هدیه داده است و شامل افسانه‌ها و داستان‌هایی است که آشنایی با آن‌ها برای جادوگران واجب است. رون ویزلی به دلیل آن‌که در خانواده‌ای زندگی می‌کند که با جادو آشنا هستند و در دنیای جادوگری فعالند با این داستان‌ها آشنایی دارد؛ اما هرماینی گرنجر و هری پاتر از این داستان‌ها بی‌اطلاع هستند و کتاب قصه‌‌های بیدل نقال به آن‌ها کمک می‌کند.

کتاب کورمورن استرایک

این اثر نیز مانند هری پاتر مورد توجه بسیاری از طرفداران رولینگ قرار گرفت و نشان داد که او می‌تواند هر داستانی را رهبری کند و به پختگی برساند. درون مایه‌ی داستانی کتاب‌ها جنایی است و از سال 2003 انتشار آن‌ها آغاز شد. مجموعه‌ی داستان‌های کورمورن استرایک نیز مانند کتاب هری پاتر با یک نام مستعار به چاپ رسید و کسی از این موضوع که نویسنده‌ی آن جی کی رولینگ است اطلاعی نداشت.

گویا رولینگ به خلق داستان‌های سریالی علاقه‌ی زیادی دارد چرا که کورمورن استرایک نیز مانند هری پاتر در چندین قسمت نوشته شده است. قسمت‌های منتشر شده با نام‌های آوای فاخته‌، کرم ابریشم، ردپای شیطان، سفید کشنده و دردسر خون به دست خوانندگان رسیده‌اند. مجموعه‌ی کورمورن استرایک به این ترتیب منتشر شد:

• آوای فاخته 
• کرم ابریشم 
• ردپای شیطان 
• سفید کشنده 
• دردسر خون 

کتاب خلا موقت

کتابی حدودا 700 صفحه‌ای شامل انواع و اقسام تشبیهات و استعارات که شاید خواننده‌های تازه‌کار را خیلی زود خسته کند، اما نه وقتی نویسنده رولینگ باشد. رولینگ بسیار هوشمندانه کتاب را به فصول کوتاه تقسیم‌بندی کرده است که می‎شود گفت به سختی خواننده دچار یکنواختی می‎شود. هم چنین ذکاوت مثال‌زدنی رولینگ در تغییر خطوط روایی داستان به جذابیت آن افزوده است. این کتاب نخستین رمان رولینگ برای مخاطبان بزرگسال است و برخلاف فضای فانتزی هری پاتر، به شکاف‌های اجتماعی، قدرت و روابط انسانی در یک شهر کوچک انگلیسی می‌پردازد.

داستان کتاب در مورد شهری در انگلستان است که یکی از اعضای شورای شهر خود را از دست می دهد، کسی که رابط بین دو منطقه‌ی متفاوت شهر است و با وجودش مانع فروپاشی شهر و تقسیم شهر بین اغنیا و فقرا شده است و با مرگ او این شکاف خود را نمایان می‎کند؛ شکافی بین کودکان و والدین، شکافی بین دو قسمت مختلف شهر، شکافی بین مردم و... . مردمی که تا دیروز نقابی زیبا به چهره داشتند، کم‌کم نقاب از چهره برداشته و روی پلید خود را نمایان می‌کنند کسانی که نقاب انسان‌دوستی و پیشرفت شهر را به چهره داشته اند، به زودی مشخص می‎شود همه برای قدرت‌طلبی به عرصه آمده‌اند. رمان خلا موقت بیش از آن که یک داستان تخیلی باشد، نمایانگر حال و روز جهان ماست.

چرا جی کی رولینگ با نام مستعار رابرت گالبریث آثارش را منتشر کرد؟

پس از موفقیت بی‌سابقه مجموعه هری پاتر، هر کتابی که با نام جی کی رولینگ منتشر می‌شد، پیش از آنکه خوانده شود با انتظارات سنگین منتقدان و میلیون‌ها طرفدار روبه‌رو بود. رولینگ برای رهایی از همین شهرت، تصمیم گرفت نخستین رمان پلیسی خود را با نام مستعار رابرت گالبریث منتشر کند؛ نه برای پنهان کردن هویتش، بلکه برای این‌که ببیند یک نویسنده تازه‌کار، بدون پشتوانه نامی مشهور، چگونه توسط ناشران، منتقدان و خوانندگان قضاوت می‌شود. او بعدها گفت که این تجربه برایش نوعی «بازگشت به نقطه آغاز» بود؛ فرصتی نادر تا بازخوردهایی صادقانه و بدون تأثیر شهرت دریافت کند. جالب اینکه پیش از فاش شدن هویت واقعی نویسنده، رمان آوای فاخته نقدهای مثبتی دریافت کرده بود و همین موضوع برای رولینگ ارزشمندتر از موفقیت تجاری آن بود.

موفقیت‌هایی فراتر از هری پاتر

موفقیت جی کی رولینگ تنها در فروش صدها میلیون نسخه از کتاب‌هایش خلاصه نمی‌شود؛ او در طول بیش از دو دهه فعالیت ادبی، از مهم‌ترین جوایز ادبی و فرهنگی بریتانیا و جهان را نیز دریافت کرده است.

• نخستین جلد مجموعه هری پاتر در سال ۱۹۹۷ با کسب جایزه اسمارتیز بوک توجه منتقدان را به خود جلب کرد و دو جلد بعدی نیز همین موفقیت را تکرار کردند؛ اتفاقی که نشان می‌داد محبوبیت این مجموعه تنها یک موج زودگذر نیست.
• با انتشار جلدهای بعدی، اعتبار رولینگ بیش از پیش افزایش یافت. او جایزه کتاب کودک سال بریتانیا را برای دو اثر از مجموعه هری پاتر به دست آورد، برای رمان هری پاتر و جام آتش برنده جایزه معتبر هوگو شد و در سال ۲۰۰۰ نیز از سوی صنعت نشر بریتانیا به‌عنوان نویسنده سال انتخاب شد.
• در همین سال، دولت بریتانیا نیز به پاس خدمات فرهنگی او، نشان افسر امپراتوری بریتانیا (OBE) را به وی اعطا کرد.
• فعالیت رولینگ تنها به ادبیات محدود نماند. در سال ۲۰۱۱ او به همراه تهیه‌کننده مجموعه فیلم‌های هری پاتر، دیوید هیمن، جایزه بفتا را برای سهم برجسته در سینمای بریتانیا دریافت کرد.
• همچنین در سال ۲۰۱۲، شهر لندن با اهدای نشان آزادی از تاثیر فرهنگی او تقدیر کرد و چند سال بعد نیز یکی از عالی‌ترین افتخارات سلطنتی بریتانیا، یعنی نشان یاران افتخار (Companion of Honour)، به او اعطا شد؛ افتخاری که تنها به افرادی با دستاوردهای ماندگار در فرهنگ، هنر، علم و خدمات عمومی تعلق می‌گیرد.

آنچه این فهرست از جوایز را معنادار می‌کند، صرفا تعداد آن‌ها نیست؛ بلکه نشان می‌دهد جی کی رولینگ از نویسنده‌ای که با یک رمان فانتزی شناخته شد، به یکی از اثرگذارترین چهره‌های فرهنگی بریتانیا و ادبیات معاصر جهان تبدیل شده است.

فیلم‌های ساخته شده بر اساس کتاب‌های جی کی رولینگ

آثار جی کی رولینگ تنها در دنیای کتاب باقی نماندند و خیلی زود به یکی از موفق‌ترین مجموعه‌های اقتباسی تاریخ سینما تبدیل شدند.

هری پاتر

هشت فیلم مجموعه هری پاتر که بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۱ اکران شدند، در مجموع میلیاردها دلار فروش جهانی داشتند و شخصیت‌ها و فضای جادویی هاگوارتز را به بخشی از فرهنگ عامه تبدیل کردند. در سال 2021 خبری منتشر شد مبنی بر اینکه سریالی هم بر اساس این مجموعه کتاب با بازیگران جدید در دست ساخت است. طبق خبرها سریال هری پاتر در سال 2026 پخش خود را آغاز خواهد کرد.

جانوران شگفت‌انگیز

پس از پایان این مجموعه نیز رولینگ با نگارش فیلم‌نامه‌های جانوران شگفت‌انگیز جهان داستانی خود را گسترش داد و این مجموعه را به پیش‌درآمدی برای ماجراهای هری پاتر تبدیل کرد. از این کتاب هم سه فیلم ساخته شد که اولین قسمت آن در سال 2016 با عنوان «جانوران شگفت‌انگیز و زیستگاه آن‌ها» منتشر شد و دو قسمت بعدی یعنی «جنایات گریندل‌والد» و «اسرار دامبلدور» به ترتیب در سال‌های 2018 و 2022 روی پرده سینما رفتند.

سریال استرایک

سریال اقتباسی استرایک نیز براساس کتاب‌های جی کی رولینگ نوشته شده است. فصل اول در سال 2017 با عنوان آوای فاخته منتشر شد و تا سال 2020 چهار فصل از این سریال ساخته و پخش شد. این سریال هم مانند دیگر مجموعه‌های اقتباسی از آثار جی کی رولینگ نقدها و نظرات مثبتی از منتقدان و تماشاگران گرفت.

تئاتر و بازی‌های اقتباسی از آثار جی کی رولینگ

علاوه بر سینما، دنیای جادوگری رولینگ در قالب نمایش موفق هری پاتر و کودک نفرین‌شده، بازی‌های ویدئویی و مجموعه تلویزیونی جدید HBO نیز همچنان در حال گسترش است؛ موضوعی که نشان می‌دهد آثار او به یک فرنچایز فرهنگی فراتر از کتاب تبدیل شده‌اند.

فیلم زندگی‎نامه جی کی رولینگ

فیلم جادو فراتر از کلمات (Magic Beyond Words: JK Rowling Story) براساس کتاب زندگی‌نامه‌ی جی کی رولینگ ساخته شده است. این فیلم جایزه‌ی هنرهای تصویری کانادا در سال ۲۰۱۳ در بخش بهترین فیلم کوتاه دراماتیک یا فیلم تلویزیونی را دریافت کرد.

فعالیت‌های بشردوستانه جی کی رولینگ

جی کی رولینگ پس از به شهرت رسیدن، فعالیت‌های بشردوستانه‌ی زیادی انجام داد. او اکنون رئیس خیریه‌ای به نام جینجربرد است که از افرادی که به تنهایی بار زندگی را بردوش می‌کشند و شرایط مالی خوبی ندارند حمایت می‌کند. همچنین او تمرکز خود را بر حمایت از زنانی گذاشته است که فرزندان آنان در پیوند ازدواج به دنیا نیامده ‌است. همچنین خیریه‌ای به نام لوموس تاسیس کرد که هدف آن حمایت از کودکان آسیب دیده، قربانی و فقیر است. این خیریه‌ها تاکنون به افراد زیادی کمک کرده‌اند و همچنان با قدرت به کار خود ادامه می‌دهند. صورت‌های مالی خیریه‌ها کاملا شفاف است و مردم زیادی از این دوخیریه حمایت می‌کنند.

کنش‌های سیاسی جی کی رولینگ

از منظر عموم جی کی رولینگ در برخی از دیدگاه‌هایش بسیار افراطی عمل می‌کند؛ اما خودش چنین باوری ندارد. با وجود این‌که جوآن سررشته‌ای از سیاست و جامعه شناسی ندارد، اما معتقد است که باید درباره‌ی سیاست و جامعه حساس بود و هر شهروندی باید به اندازه‌ای نسبت به تحولات کشورش حساب باشد.

برای نمونه او به ترامپ رئیس جمهور آمریکا، در خصوص ممنوع شدن ورود شهروندان هفت کشور که بیشتر آنان مسلمان بودند آشکارا اعتراض کرد. بسیاری از مردم متعصب نسبت به او اظهار خشم کردند و وی را تهدید به سوزاندن کتاب‌هایش کردند، با این وجود برای او اهمیتی نداشت که این اعتراض باعث پایین آمدن محبوبیت شود و اظهار کرد که در یک کشور آزاد هرکسی می‌تواند درباره‌ی سیاست سخن بگوید.

میراث نویسنده‌ی هری پاتر در ادبیات معاصر

با وجود اینکه بسیاری از منتقدان، موفقیت جهانی هری پاتر را نقطه عطفی در احیای ادبیات نوجوان در دهه‌های اخیر می‌دانند اما جی کی رولینگ تنها خالق یکی از پرفروش‌ترین مجموعه‌های تاریخ نشر نیست. پیش از انتشار هری پاتر، ناشران معمولا آثار فانتزی را مخاطب‌محور و محدود به گروه‌های سنی خاص می‌دانستند، اما استقبال میلیون‌ها خواننده بزرگسال از این مجموعه نشان داد که یک رمان نوجوان نیز می‌تواند به پدیده‌ای جهانی تبدیل شود.

این موفقیت، راه را برای نسل تازه‌ای از نویسندگان فانتزی مانند ریک ریوردان، تامی آدیمی و دیگر نویسندگان ادبیات نوجوان هموار کرد و باعث شد ناشران سرمایه‌گذاری گسترده‌تری روی این ژانر انجام دهند. از سوی دیگر، جهان داستانی رولینگ به نمونه‌ای موفق از «داستان‌گویی چندرسانه‌ای» تبدیل شد؛ جهانی که از کتاب فراتر رفت و در قالب فیلم، نمایش، بازی‌های ویدئویی و تجربه‌های تعاملی گسترش یافت. بسیاری از منتقدان، موفقیت جهانی هری پاتر را نقطه عطفی در احیای ادبیات نوجوان در دهه‌های اخیر می‌دانند.

به همین خاطر، میراث رولینگ را نمی‌توان تنها با شمار نسخه‌های فروخته‌شده سنجید؛ تاثیر اصلی او در تغییر جایگاه ادبیات فانتزی در فرهنگ معاصر و اثبات این واقعیت بود که داستان‌های نوجوانان نیز می‌توانند مخاطبانی از همه نسل‌ها پیدا کنند.