لوگو www.avangard.ir
پاکت سفارش
جمع
هزینه ارسال برای سفارش‌های بالای تومان رایگان است
توجه: سفارش شما روز یکشنبه 23 بهمن تحویل پست داده خواهد شد.
قبل از پرداخت از غیر فعال بودن فیلتر شکن (VPN) مطمئن شوید.
  • هزینه ارسال پستی تا ۱ کیلوگرم ۲۵ تومان، تا ۲ کیلوگرم ۳۷ تومان، تا ۳ کیلوگرم ۴۶ تومان، تا ۴ کیلوگرم ۵۴ تومان، تا ۵ کیلوگرم ۷۲ تومان، تا ۷ کیلوگرم ۹۰ تومان است. در صورت دریافت هرگونه هزینه‌ی اضافی، وجه مذکور بازگردانده خواهد شد.
  • شمارۀ پیگیری مرسوله ازطریق پیامک به شما اطلاع داده می‌شود.
  • در صورت عدم دریافت مرسوله، مسئولیت پیگیری از شرکت پست به عهدۀ خریدار محترم خواهد بود.
  • ارسال مرسولات حداکثر ظرف یک روز کاری تحویل پست خواهد شد؛ لازم به ذکر است آوانگارد در روزهای پنج‌شنبه، جمعه و تعطیلات رسمی ارسال پستی ندارد.
بازگشت به پاکت سفارش (۱)

مترجم فاعلِ مختار نیست

رضا رضایی: مروری بر زندگی و آثار

عاطفه درستکار

سه شنبه ۸ آذر ۱۴۰۱

(1 نفر) 4.5
Save Story
رضا رضایی مترجم و ویراستار ایرانی

رضا رضایی، مترجم و ویراستار ایرانی، سال 1335 در ساری به دنیا آمد. او یکی از پرکارترین مترجمان ایرانی است که حدوداً 100 ترجمه در حوزه‌های مختلفی چون موسیقی، ادبیات کلاسیک، شطرنج و فلسفه دارد.

زندگیِ­ کم‌جزئیات

رضایی از شانزده‌سالگی به شطرنج علاقه‌مند شد و به دنبال این علاقه رفت. سال‌ها بازیکن تیم ملی و در چند دوره –به مدت 5 سال- رئیس فدراسیون شطرنج بود. یادگیری زبان انگلیسی را در کلاس‌های فشرده انجمن ایران و آمریکا آغاز کرد و در ۱۶ سالگی موفق به کسب بالاترین مدرک این نهاد در زبان انگلیسی شد. او در رشته‌ی مهندسی مکانیک تحصیل کرد و به‌عنوان ویراستار حوزه‌ی فنی- مهندسی در مرکز نشر دانشگاهی مشغول به کار شد و هم‌زمان به ویرایش در حوزه‌های دیگر هم روی آورد. او از سال ۱۳۵۷ فعالیت‌های مطبوعاتی هم داشت که تا به امروز در قالب همکاری با نشریات و مجلاتی چون دانشمند و نگاه نو ادامه پیدا کرده است.

خودآموزی رضایی در فن ترجمه از ویژگی‌های منحصربه‌فرد اوست. او بارها در مصاحبات به این نکته اشاره کرده است که فراگیری زبان انگلیسی و دانش در حوزه‌های مختلف همگی خودآموز و از روی علاقه بوده است. «علاقه است؛ آدم در زندگی به یک‌سری چیزها بیشتر علاقه دارد و به یک‌سری چیزها کمتر. من به مهندسی علاقه زیادی نداشتم اما چون بچه زرنگی بودم و معدلم بالا بود، کنکور مهندسی قبول شدم. همین حالا هم خیلی‌ها رشته‌هایی را می‌خوانند که علاقه‌ای ندارند. اما من یک روز به این نتیجه رسیدم که در آخر مهندس درجه سه‌ای می‌شوم.»[1] متأسفانه جزئیات بیشتری در باب زندگی شخصی و ادوار زندگی او در دست نیست.

نخستین گرایش به ترجمه

به گفته‌ی خودش در سن شانزده سالگی نخستین اثرش را در حوزه‌ی شطرنج ترجمه کرد، اما کار او با نام فرد دیگری چاپ و منتشر شد. «من آن زمان عضو یک تیم باشگاهی شطرنج بودم. به باشگاهی می‌رفتم که سرپرست آن باشگاه وقتی دید من کار ترجمه انجام می‌دهم، کتابی آموزشی به من داد و گفت که آن را ترجمه کنم. آن را ترجمه کردم و به رئیس باشگاه دادم، اما مدتی بعد دیدم که آن کتاب با اسم کسی که می‌شناختمش و هنوز هم او را می‌بینم چاپ شده، ناراحت شدم و به رئیس باشگاه گفتم که این کتاب ترجمه من بود و او به من گفت که ترجمه را آن آقا خوانده و درست کرده است.»[2]

اولین اثری که از رضایی در بازار منتشر شد کتاب جوان خام نوشته‌ی داستایوفسکی بود. رضایی این کتاب را که به او سفارش داده بودند در سال 1368 از زبان دوم _انگلیسی_ ترجمه کرد. بعد به سراغ ترجمه‌ی دو اثر از ناباکوف رفت: پنین و دفاع لوژین. علاقه‌ی مترجم به شطرنج موجب ترجمه‌ی کتاب دفاع لوژین شد. کاراکتر اصلی این کتاب کسی است که بعد از رها کردن مدرسه به سراغ شطرنج می‌رود و با گذشت زمان به استاد بزرگی در این حوزه تبدیل می‌شود. اگرچه او علاقه‌ی زیادی برای ادامه‌ی ترجمه‌ی آثار ناباکوف داشته‌است، این کار را انجام نداد و دلیلی که خود بیان می‌کند نبود کشش به آثار ناباکوف در بین فارسی‌زبانان است.

رضایی در آغاز کار بیشتر به سراغ متون فنی-اقتصادی رفت، اما بعدها تصمیمی گرفت که باعث مطرح شدن او در بین مترجمان و خوانندگان شد. او تصمیم گرفت که مجموعه‌ی هفت جلدی آثار جین آستین را به همکاری نشر نی منتشر کند. خودش از انتخاب این نویسنده راضی بود و مشورت با خشایار دیهیمی او را مصمم‌تر کرد. رضایی موفق شد این پروژه را به اتمام برساند و خوانندگان استقبال خوبی از این مجموعه کردند.

رویکرد مترجم به ترجمه

«در ترجمه‌ی متن‌های توضیحی (غیر ادبی) نیاز چندانی به خلاقیت وجود ندارد. ترجمه در این عرصه بیشتر متکی به تکنیک و تسلط به موضوع است. من نمی‌خواهم از اصطلاح مکانیکی استفاده کنم، اما به هر حال، ترجمه‌ی چنین متن‌هایی تکنیک و فوت‌وفن لازم دارد که این را با ممارست و مداومت و مهارت، بدون این­که نیازی به خلاقیت باشد، به دست می‌آوریم و قابل آموزش است. رویکرد دوم مربوط به ترجمه‌ی متن‌های ادبی و فلسفی است. ترجمه‌ی این دست آثار علاوه‌بر دانش، شناخت و مهارتی که لازم است، نیاز به خلاقیت و هنر نیز دارد. مترجم چنین متن‌هایی درواقع به بازآفرینی می‌پردازد. در این­جا خلاقیت حرف اول را می‌زند و اگر غیر از این باشد، آن ترجمه موفق نیست. مترجم باید آن اثر را چنان جذب خود کند و به فارسی برگرداند که با همان حال و هوایی که در متن اصلی جاری است و خود تشخیص می‌دهد، پیاده کند. این روند یک کار خلاقه است و در واقع فرایند خلاقیت هم همین است.»[3] رضایی در ترجمه بیش از همه به نجف دریابندری و محمد قاضی توجه دارد. به نظر او دریابندی در نگارش بسیار ممتاز است و رضایی شیوه­ی نگارش او را می‌پسندد.

فن مترجمی

مترجم در گفت­وگوهای گوناگونی از مسائل ترجمه و پشت پرده‌های آن می‌گوید. از مترجمانی صحبت می‌کند که هفته‌ای دو کتاب ترجمه می‌کنند، اما خودش روزانه سه صفحه کار می‌کند. از کیفیت و نشر کتاب‌های بازاری صحبت می‌کند؛ کتاب‌هایی که یک هفته از انتشارشان در نیویورک تایمز نگذشته پشت ویترین مغازه‌ای در تهران نمایان می‌شود. البته نقدی به این کتاب‌ها ندارد و مسئله‌اش آنجاست که ناشران اسم‌ورسم‌دار دست به انتشار چنین کارهایی می‌زنند و با این کار خواننده را کمی گیج می‌کنند. البته این کار را بیشتر به دلیل مسائل اقتصادی انجام می‌دهند، چراکه متأسفانه خوانندگان عمومی عمدتاً مخاطب این نوع از کتاب‌ها هستند.

در بخشی هم از کم‌وکاستی‌های مالی مترجم و درآمدهای حداقلی بحث می‌کند و این نکته را یادآور می‌شود که گاهی مترجم از لحاظ مادی سفارش کتابی را می‌پذیرد که شاید مطابق میل خودش نباشد. «ترجمه یک پشت صحنه و یک روی صحنه دارد. پشت صحنه مترجم‌ها همه مثل هم نیست. مترجم کتابی را با هر نیتی که انتخاب کند به پشت صحنه زندگی‌اش مربوط است، بالاخره باید از یک جایی انتخاب کند، ممکن است حتی انگیزه‌اش هم مادی باشد اما محصول کار است که مهم است. این محصول اگر ضعیف باشد، با بهترین انگیزه هم فایده ندارد. مترجمانی هستند که با نیت خیر آثار خوبی را انتخاب می‌کنند اما نمی‌توان حتی از رویش خواند. مترجم اول باید ثابت کند مترجم است تا بعد راجع‌ به انتخابش با او حرف زد»[4] 

بررسی آثار

در این بخش به تعدادی از ترجمه‌های رضا رضایی در حوزه‌های مختلف می‌پردازیم؛ آثاری که در طول چهار دهه ترجمه و منتشر شده‌اند.

ادبیات کلاسیک

کتاب اِما نوشته‌ی جین آستین (1816)

این رمان در زمان حیات آستین چاپ شد و داستان دختری را روایت می‌کند که در زندگی هیچ کاستی و کمبودی ندارد. اما وودهاس که عنوان کتاب هم از اسمش برگرفته شده است، دختری مهربان و ساده‌دل است که برداشت اشتباهی از گفتار و رفتار دیگران دارد و همین هم به وجودآورنده‌ی طنزی در روایت آستین می‌شود. اِما ماجرای دلدادگی‌های زنان قرن هیجدهم است و نویسنده به‌خوبی از نمایش این موضوع برآمده است، به‌طوری که گاردین آن را هفتمین کتاب از فهرست 100 رمان برتر انگلیسی‌زبان می‌داند.

رضایی که کار حرفه‌اش را با آثار آستین شروع کرده است، درباره‌ی پیچیدگی‌ها و دشواری‌های ترجمه‌ی این آثار می‌گوید. او در طول کار تمامی سعی‌اش را می‌کند تا فضایی را که نویسنده به تصویر می‌کشد در متن مقصد هم به وجود آورد و حتی قصدش از ترجمه را همین امر می‌داند. رضایی معتقد است که دیالوگ‌پردازی در آثار آستین برجسته‌تر از توصیفات‌اند و از طریق همین مکالمات است که شخصیت‌پردازی صورت می‌گیرد؛ بنابراین دیالوگ هر کاراکتر را با توجه به شخصیت او ترجمه می‌کند. او در ترجمه‌ی این مکالمات به تبعیت از نویسنده از زبان غیرشکسته استفاده کرده است.

از این کتاب اقتباس‌هایی در حوزه‌ی­ سینما نیز صورت گرفته است؛ ازجمله بی‌سرنخ محصول آمریکا ۱۹۹۵، اما محصول آمریکا و انگلیس ۱۹۹۶، اما محصول انگلیس ۱۹۹۶، عایشا محصول هند ۲۰۱۰، اما محصول آمریکا و انگلیس ۲۰۲۰ و سریال اما محصول انگلیس ۲۰۰۹

اما

اما

نویسنده: جین آستین ناشر: نی قطع: گالینگور,رقعی نوع جلد: گالینگور قیمت: 160,000 تومان

کتاب ویلِت نوشته‌ی شارلوت برونته (1853)

ویلت روایت‌کننده تنهایی و اندوه­ یک انسان است؛ انسانی به اسم لوسی اسنو. او برای پشت سر گذاشتن گذشته‌ی تیره‌وتارش در انگلیس، راهی شهر ویلت _یک شهر خیالی_ می‌شود تا در مدرسه‌ای شبانه‌روزی تدریس کند و امور زندگی‌اش را بگذراند. خواننده در این رمان که آخرین رمان برونته است با کشمکش‌های دورنی و اجتماعی انسان­ مواجه می‌شود. برونته این اثر را در سوگ خواهران و برادرانش نوشته است. رضا رضایی در مصاحبه‌ای می‌گوید که ترجمه‌ی این اثر از سخت‌ترین کارهایش بود است، چراکه هنگام ترجمه مدام اشک می‌ریخته و بسیار تحت تأثیر روایت نویسنده قرار گرفته است.

ویلت

ویلت

نویسنده: شارلوت برونته ناشر: نی قطع: زرکوب,رقعی نوع جلد: شمیز قیمت: 220,000 تومان

کتاب گتسبی بزرگ نوشته‌ی اسکات فیتزجرالد (1925)

این داستان که معروف‌ترین داستان فیتزجرالد است بیانگر دوره‌ای مهم و تاریخی در آمریکاست؛ عصر جاز. «دوره‌ای در دهه ۱۹۲۰ بود که با رکود بزرگ پایان یافت. در این دوره، رقص و موسیقی جاز خصوصاً در آمریکا و البته در بریتانیا، فرانسه و برخی کشورهای دیگر بسیار محبوب شد و با تغییرات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی نیز همراه بود. تاریخ این نوع موسیقی چنان با فرهنگ آمریکا عجین گشت که بسیاری دهه ۱۹۲۰ را عصر جاز نامیدند، و بسیاری این نوع موسیقی را نمادی از فردگرایی و هویت جامعه آمریکایی دانستند.»[5] این داستان در شهری خیالی به اسم وست اگ رخ می‌دهد؛ شهری که زندگی کاراکترهای مختلفی را روایت می‌کند. روایت بیشتر حول زندگی پسری ثروتمند به نام جی گتسبی می‌گردد. نویسنده عشق و آرمان‌گرایی گتسبی و زندگی مجلل او را به تصویر می‌کشد و هم‌زمان به دو موضوع عشق و جامعه می‌پردازد.

این ترجمه انتقادات تندی را از زمان نشر کتاب به رضایی وارد کرد که علت آن وجود ترجمه‌های مختلف از این اثر بود. رضایی به بسیار از این بدگویی‌ها معترض است و این شکایت را در مصاحبه‌های گوناگون نمایان می‌سازد. اعتراض او بی‌دلیل نیست و علت این تاخت‌و‌تاز انتقادی را کیفیت بهتر ترجمه‌اش نسبت به ترجمه‌های موجود می‌داند. از نظر او ترجمه‌ی مجدد لزوماً امری مذموم نیست و اگر حرف تازه‌ای در فن ترجمه داشته باشد و روح متن را بهتر منتقل کند، پسندیده است.

«گتسبی به نور سبز باور داشت، به آن آینده سراسر سکر و لذت که سال‌به‌سال از برابر ما بیشتر پس می‌نشیند. پس از چنگ ما گریخته است، اما مهم نیست _فردا تندتر خواهیم دوید، دست‌های‌مان را بیشتر خواهیم گشود... و روزی در صبحی خوش_ پس همچنان می‌کوبیم، مانند قایق‌هایی خلاف جریان، و همواره به گذشته رانده می‌شویم.»[6]

گتسبی بزرگ | نشر ماهی

گتسبی بزرگ | نشر ماهی

نویسنده: اسکات فیتزجرالد ناشر: ماهی قطع: شمیز,رقعی نوع جلد: شمیز قیمت: 85,000 تومان

شطرنج

فعالیت رضایی به‌عنوان قهرمان و عضو تیم ملی شطرنج ایران و مدیریت فدراسیون موجب ترجمه‌‌ی آثاری در این زمینه شد.

کتاب تئوری بنیادی شطرنج نوشته‌ی مایزلیس (1936)

این کتاب در دوازده فصل نگاشته شده است که هر فصل موضوع متفاوتی را شرح می‌دهد؛ برای نمونه فصل اول درباره‌ی­ خود بازی، اجزای صفحه‌ی و قواعد کلی شطرنج است. این اثر را یکی از مربیان برجسته‌ی شطرنج با شهرتی جهانی نوشته شده است، بااین‌حال تئوری بنیادین شطرنج زبان ساده و قابل‌درکی برای خواننده دارد. رضایی این اثر را از زبان دوم _انگلیسی_ ترجمه کرده است. او در آغاز حرفه‌اش بیشتر از زبان دوم ترجمه می‌کرد، اما به مرور زمان به اشکالات این کار پی برد و به ترجمه از زبان مبدأ روی آورد.

تئوری بنیادی شطرنج

تئوری بنیادی شطرنج

نویسنده: ایلیا لووچ مایزلیس ناشر: فرزین قطع: زرکوب،جیبی نوع جلد: گالینگور قیمت: 130,000 تومان

موسیقی

بعضی سایت‌ها در معرفی رضایی عنوان موسیقی‌دان را آورده‌اند، اما خودش این امر را نمی‌پذیرد و اقرار می‌کند که فقط تاریخ موسیقی را می‌داند و در عمل نوازندگی بلد نیست.

کتاب مویسقی‌دانان دیروز نوشته‌ی رومن رولان (1908)

این کتاب از پیدایش اُپرا و نخستین اپرا در تاریخ موسیقی بحث می‌کند و به شرح زندگی موسیقی‌دانان می‌پردازد. این کتاب برای علاقه‌مندان به اپرا بسیار جذاب است و در تاریخ مورد تمجید فراورانی قرا گرفته است. رومن رولان در جلد دوم کتاب به نام موسیقی‌دانان امروز به سراغ موسیقی آلمان و فرانسه می‌رود و از کسانی چون اشترواس، هوگو وولف و ... می‌گوید.

موسیقی دانان دیروز

موسیقی دانان دیروز

نویسنده: رومن رولان ناشر: کارنامه قطع: شمیز رقعی نوع جلد: شمیز قیمت: 175,000 تومان

نقد ادبی

نمایش‌نامه‌نویسی و تراژدی تراژدی نوشته‌ی ولادیمر ناباکوف (1984)

«نابوکوف با چارچوب‌ها و قواعد سفت و سخت کنار نمی‌آید و از اختیار آدمی دفاع می‌کند. هنری که غل و زنجیر به دست و پایش بسته باشند دیگر هنر نیست. معتقد است که دنیا به صحنه‌ی تئاتر می‌ماند و تئاتر نیز به دنیا. هر چیزی که طبیعی بودن کارها و چیزها را از بین ببرد مخل هنر است. نباید کورکورانه از قانون علیت در صحنه‌ی نمایش تبعیت کرد، زیرا واقعیت زندگی انواع تصادف را در خود دارد.»[7]

نویسنده در این کتاب کم‌حجم در دو بخش «نمایش­نامه‌نویسی» و «تراژدیِ تراژدی» دیدگاه خودش را در باب نوشتن، خواندن و اجرای نمایشنامه بیان می‌کند. در بخش نخست قراردادهای نمایش را نقد می‌کند و در بخش دوم دیدی تأسف‌بار نسبت به تراژدی مدرن دارد و از همین رو آن را تراژدیِ تراژدی می‌نامد.

فهرست آثار ترجمه‌شده:

الف- در حوزه‌ی شطرنج

ب- در حوزه‌ی ادبیات

ج- در حوزه‌ی موسیقی

د- سایر حوزه‌ها


منابع:

گفت­وگوی رضا رضایی با ایسنا

نابوکوف، ولادیمر. نمایش‌نامه‌نویسی و تراژدی تراژدی، ترجمه‌ی رضا رضایی، تهران، نشر نی، 1399

ب‍رون‍ت‍ه، ش‍ارل‍وت، ویلت، ترجمه‌ی رضا رضایی، تهران، نشر نی، ‏‫‏۱۳۹۰

آستین، جین، اما، ترجمه‌ی رضا رضایی، تهران، نشر نی، ۱۳۸۶

رولان، روم‍ن، موسیقی‌دانان دیروز، ترجمه‌ی رضا رضایی، تهران، کارنامه‏‫، ۱۳۸۸.

ف‍ی‍ت‍س‌ج‍رال‍د، ف‍ران‍س‍ی‍س اس‍ک‍ات، گتسبی بزرگ، ترجمه‌ی رضا رضایی، تهران، ماهی‏‫، ‏‫۱۳۹۵

م‍ای‍زل‍ی‍س، ‏‫ت‍ئ‍وری ب‍ن‍ی‍ادی ش‍طرن‍ج‌، ترجمه‌ی رضا رضایی، ‫ت‍ه‍ران‌‏‫، ف‍رزی‍ن‌‏‫، ۱۳۷۶


[1]- مصاحبه با ایسنا

[2]- همان

[3]- مصاحبه با کتاب هفته

[4]- مصاحبه با ایسنا

[5]- منبع: ویکی‌پدیا

[6]- فیتس­جرالد، 1396: 193

[7]- نابوکوف، 1399: 9

دیدگاه‌ها

در حال حاضر دیدگاهی برای این مقاله ثبت نشده است.

مطالب پیشنهادی

کتاب‌های پیشنهادی

ویلت

ویلت

شارلوت برونته
220,000 تومان
موسیقی دانان امروز

موسیقی دانان امروز

رومن رولان
175,000 تومان
شاه، بی بی، سرباز

شاه، بی بی، سرباز

ولادیمیر نابوکوف
120,000 تومان
جان و صورت

جان و صورت

جورج لوکاچ
80,000 تومان
برای قرن بیست و یکم

برای قرن بیست و یکم

آرنولد توینبی, دایساکو ایکدا
110,000 تومان
Some text some message..