معرفی کتاب «ماتیلدا» اثر رولد دال

ماتیلدا دختر کوچکی است که خیلی زودتر از آنچه دیگران انتظار دارند، خواندن و نوشتن را یاد می‌گیرد، کتاب‌های زیادی می‌خواند و از هوش و استعداد شگفت‌انگیزی برخوردار است. اما انگار هیچ‌کدام از این ویژگی‌ها برای پدر و مادرش اهمیتی ندارد. آن‌ها نه‌تنها متوجه نبوغ دخترشان نمی‌شوند، بلکه به او به چشم یکی از وسایل اضافی خانه نگاه می‌کنند. در رمان «ماتیلدا» (Matilda)، نوشته‌ی رولد دال، با دختری آشنا می‌شویم که قرار نیست منتظر بماند تا دیگران استعدادهایش را کشف کنند؛ او خودش راهی برای تغییر زندگی‌اش پیدا می‌کند.

ماتیلدا

خرید و مشاهده کتاب

داستان کتاب ماتیلدا؛ دختری باهوش در میان آدم‌های عجیب

پدر و مادرها موجودات عجیبی هستند. حتی وقتی بچه‌شان شبیه به یک تاول کوچک و فوق‌العاده زشت است، باز هم فکر می‌کنند که او نظیر ندارد. والدین عجیب‌تر از این هم پیدا می‌شوند. بعضی‌ها چنان مست غرور می‌شوند که واقعا باور می‌کنند فرزندشان نابغه است. اما عجیب‌ترین آن‌ها بدون شک والدین ماتیلدا هستند؛ چرا که به‌قدری سرگرم مسائل پیش‌پاافتاده‌ی زندگی خودشان شده‌اند که از هوش و نبوغ دختر کوچکشان هیچ نمی‌دانند.

ماتیلدا دختر عجیب و خارق‌العاده‌ای است که مورد بی‌توجهی پدر و مادر و بی‌مهری اطرافیانش قرار گرفته است و در عین حال هیچ دوست و همراهی ندارد؛ تا اینکه به مدرسه می‌رود و با معلمش، خانم هانی آشنا می‌شود. خانم هانی برخلاف پدر و مادر ماتیلدا، خیلی زود متوجه استعدادهای او می‌شود و سعی می‌کند به دختر کوچک داستان کمک کند.

ماتیلدا تا قبل از آشنایی با خانم هانی همیشه تنها بود و هیچ‌کس او را باور نداشت و متوجه استعدادهایش نشده بود؛ اما این موضوع و به‌طور کلی شرایط بیرونی هیچ تأثیری در شکوفایی استعدادهایش نداشت. او هر روز بیشتر از دیروز متوجه استعدادهای ناشناخته‌اش می‌شود و سعی در پرورش آن‌ها دارد، هیچ چیز جلودارش نیست و همیشه در حال رشد و شکوفایی است.

ماتیلدا قبل از رفتن به مدرسه خواندن و نوشتن را یاد می‌گیرد و کتاب‌های زیادی می‌خواند. زمانی که به مدرسه می‌رود، درس‌ها برایش بیش ‌از اندازه آسان‌اند و حوصله‌اش را سر می‌برند. طولی نمی‌کشد که ماتیلدا کم‌کم متوجه نیروهای عجیب درونی‌اش می‌شود؛ نیرویی که به او امکان می‌دهد اشیا را بدون لمس کردن و تنها با قدرت ذهنش حرکت دهد.

اما هیچ‌کس حرف‌های او را باور نمی‌کند، حتی پدر و مادرش! البته مدرسه هم آن‌قدرها که ماتیلدا انتظار دارد جای آرام و دلپذیری نیست. مدیر مدرسه، خانم ترانچبول، زنی سخت‌گیر و ترسناک است که از بچه‌ها خوشش نمی‌آید و با رفتارهای عجیب و خشونت‌آمیزش همه را به وحشت می‌اندازد.

در مقابل، خانم هانی معلمی مهربان و دلسوز است که می‌خواهد به شاگردانش فرصت بدهد تا توانایی‌های خودشان را بشناسند. ماتیلدا کم‌کم متوجه می‌شود که همه‌ی بزرگ‌ترها شبیه پدر و مادرش نیستند و هنوز می‌شود کسانی را پیدا کرد که او را بفهمند و باور داشته باشند.

ماتیلدا دختر کوچک و شجاع داستان سعی می‌کند خودش شرایط را تغییر دهد و کارهایی را انجام دهد که تا به حال هیچ‌کس جرأتش را نداشته است. ماتیلدا قهرمان داستان و البته قهرمان زندگی کودکان است. آن‌ها از ماتیلدا خلاقیت، جسارت، استقلال‌طلبی و پشتکار را یاد می‌گیرند و پابه‌پای او در دنیای ماجراجویی‌ها هر لحظه اتفاق تازه و شگفت‌انگیزی را تجربه می‌کنند.

او باوجود سن کمش، با شرایط موجود و مشکلاتش مواجه می‌شود و برای رسیدن به خواسته‌هایش تلاش می‌کند. عنصر تخیل در رمان ماتیلدا پررنگ است و همین موضوع سبب می‌شود با دنیای کودکان و نوجوانان عجین شود و آن‌ها بتوانند به‌راحتی در فضای داستان قرار بگیرند. نکته‌ی جالب دیگر اینکه نویسنده سعی می‌کند در قالب استعاره‌هایی مملو از تخیل، مسائل تربیتی را بیان کند که در عین جذابیت برای کودکان آموزنده نیز خواهد بود.

ماتیلدا؛ رمانی درباره‌ی کتاب‌خوانی، شجاعت و استقلال

یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های کتاب «ماتیلدا» این است که قهرمان آن برای حل مشکلاتش منتظر نمی‌ماند کسی از راه برسد و همه ‌چیز را درست کند. او با وجود سن کم، قدرت فکر کردن، تصمیم گرفتن و ایستادگی در برابر رفتارهای نادرست را دارد. ماتیلدا می‌داند که کوچک بودن به معنای ناتوان بودن نیست و قرار نیست همیشه بزرگ‌ترها درست بگویند.

کتاب‌خوانی هم در این داستان جایگاه ویژه‌ای دارد. ماتیلدا از همان سال‌های نخست زندگی به کتاب‌ها علاقه‌مند است و آن‌ها را راهی برای شناختن جهان می‌داند. وقتی در خانه کسی به این علاقه توجه نمی‌کند، خودش راهی برای دسترسی به کتاب پیدا می‌کند و با خواندن داستان‌های مختلف، دنیای بزرگ‌تری برای خودش می‌سازد.

رولد دال در کنار ماجراجویی و طنز، به موضوعاتی مثل بی‌توجهی به کودکان، اهمیت آموزش، اعتمادبه‌نفس و تأثیر رفتار بزرگ‌ترها بر زندگی بچه‌ها هم می‌پردازد. تقابل شخصیت‌هایی مثل خانم هانی و خانم ترانچبول نشان می‌دهد که یک معلم تا چه اندازه می‌تواند در زندگی دانش‌آموزانش تأثیرگذار باشد. گاهی یک نفر که استعداد کودکی را می‌بیند و او را جدی می‌گیرد، می‌تواند مسیر زندگی‌اش را تغییر دهد.

از کتاب «ماتیلدا» تا سینما و تئاتر

محبوبیت داستان «ماتیلدا» باعث شد این رمان به دنیای سینما و تئاتر هم راه پیدا کند. نخستین اقتباس سینمایی آن در سال ۱۹۹۶ به کارگردانی دنی دویتو ساخته و مارا ویلسون در نقش ماتیلدا ظاهر شد. سال‌ها بعد، این داستان در قالب یک نمایش موزیکال با موسیقی و ترانه‌های تیم مینچین و نمایش‌نامه‌ی دنیس کلی روی صحنه رفت و به یکی از اقتباس‌های موفق آثار رولد دال تبدیل شد. این موزیکال در سال ۲۰۲۲ با بازی آلیشا ویر در نقش ماتیلدا، اما تامپسون در نقش خانم ترانچبول و لاشانا لینچ در نقش خانم هانی به فیلم سینمایی تبدیل شد.

کتاب ماتیلدا برای چه گروه سنی مناسب است؟

کتاب ماتیلدا از آثار شناخته‌شده‌ی ادبیات کودک و نوجوان است و برای خوانندگان بیشتر از 7 سال انتخاب مناسبی به شمار می‌رود. البته نوجوانان و حتی بزرگ‌ترها نیز از طنز و ماجراجویی‌هایش بی‌نصیب نمی‌مانند. داستان پرکشش، شخصیت‌های به‌یادماندنی و اتفاقات غیرمنتظره باعث می‌شود خواننده به‌راحتی با «ماتیلدا» همراه شود.

از طرف دیگر، موضوعاتی مثل علاقه به مطالعه، استقلال، شجاعت و مقابله با زورگویی، این کتاب را به اثری تبدیل می‌کند که می‌توان پس از خواندن آن درباره‌اش با کودکان گفت‌وگو کرد.

درباره‌ی رولد دال، نویسنده‌ی کتاب «ماتیلدا»

رولد دال نویسنده‌ی کتاب «ماتیلدا» اصالتا اهل نروژ است، اما در سال ۱۹۱۶ در ولز به دنیا آمد و در انگلستان تحصیل کرد. او مدتی در شرکت نفت مشغول به کار بود و در زمان جنگ جهانی دوم هم به‌عنوان خلبان جنگی فعالیت کرد. پس از آن کم‌کم به نوشتن داستان‌های کوتاه روی آورد و همین داستان‌ها شهرت زیادی برای او به همراه داشتند.

سبک نگارش رولد دال بسیار مفرح است و نوشته‌هایش به طرز فوق‌العاده‌ای غنی هستند. او به شیوه‌ای طنزآمیز و بدیع و در فضایی آمیخته با تخیل و واقعیت و در قالب استعاره به طرح مسائل تربیتی می‌پردازد. در داستان‌های او، کودکان معمولا با بزرگ‌ترهایی روبه‌رو می‌شوند که چندان منطقی و مهربان نیستند؛ اما قهرمانان کوچک داستان راهی برای مقابله با آن‌ها پیدا می‌کنند.

آثار او در ایران هم با استقبال بسیار خوبی روبه‌رو شده است. از دیگر کتاب‌های مشهور رولد دال می‌توان به «چارلی و کارخانه شکلات‌سازی» (Charlie and the Chocolate Factory)، «غول بزرگ مهربان» (The BFG)، «جادوگرها» (The Witches)، «آقای روباه شگفت‌انگیز» (Fantastic Mr. Fox) و «جیمز و هلوی غول‌پیکر» (James and the Giant Peach) اشاره کرد.

رولد دال با خلق شخصیت‌های عجیب و موقعیت‌های طنزآمیز، دنیایی ساخته است که در آن تخیل کودکان جدی گرفته می‌شود و حتی کوچک‌ترین شخصیت‌ها هم می‌توانند اتفاقات بزرگی رقم بزنند.

کتاب «ماتیلدا» با ترجمه‌ی پروین علی‌پور

کتاب «ماتیلدا» با ترجمه‌ی پروین علی‌پور از سوی نشر افق منتشر شده است. این انتشارات کتاب ماتیلدا را در دو بخش «کتاب‌های فندوق» و «رنگین‌کمان کلاسیک» منتشر کرده و یکی از ترجمه‌های فارسی شناخته‌شده‌ی این رمان برای کودکان و نوجوانان به شمار می‌رود. پروین علی‌پور از مترجمان باسابقه‌ی ادبیات کودک و نوجوان است و نام او در ترجمه‌ی آثار داستانی متعددی برای این گروه سنی دیده می‌شود.

ترجمه‌ی یک اثر طنزآمیز مثل «ماتیلدا» اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا بخش مهمی از جذابیت داستان به شوخی‌ها، اغراق‌ها، شخصیت‌پردازی و لحن بازیگوشانه‌ی نویسنده وابسته است و پروین علی‌پور در به ثمر رساندن این هدف سنگ تمام گذاشته است. تصویرگری‌های کوئنتین بلیک نیز از ویژگی‌های دوست‌داشتنی دنیای کتاب‌های رولد دال است.

طراحی‌های پرتحرک و طنزآمیز او به شخصیت‌ها جان می‌بخشند و کمک می‌کنند خواننده فضای داستان را بهتر تصور کند. اگر به دنبال داستانی درباره‌ی دختری باهوش، کنجکاو و شجاع هستید که با وجود بی‌توجهی اطرافیانش دست از تلاش برنمی‌دارد، در خرید کتاب «ماتیلدا» تردید نکنید؛ داستانی که هم سرگرم‌کننده است و هم یادآوری می‌کند گاهی یک ذهن خلاق و یک اراده‌ی کوچک برای تغییر دنیای اطراف کافی است.