مجله فیلم امروز شماره 59
ویژه نامه بهرام بیضایی
در شماره 59 مجله فیلم امروز ویژه نامه بهرام بیضایی میخوانید
درگذشت بهرام بیضایی در غربت، آن هم درست در زادروزش، پانزده سال پس از غربتنشینی، و سپس خاکسپاری او در آن سوی دنیا، ابعادی فراواقعی به زندگی و کارنامه این شخصیت بزرگ فرهنگی ایران بخشید که متفاوت با یک پایان متعارف است. ذهن اسطورهپرداز ما البته در خلق این ابعاد بیتأثیر نیست اما بیضایی یک چهره فرهنگی معمولی نبود و آنچه در شصتوچند سال فعالیتش، بهویژه در سالهای پس از انقلاب بر او گذشت، رنگ و معنایی دیگر به پانزده سال آخر زندگی و نقطهٔ پایانش بخشید؛ هرچند که به روایتی، در واقع «مرگ پایان کبوتر نیست.»
تبعید در فرهنگ لغات به عنوان یک مجازات رسمی برای متهم به کار میرود و «نفی بلد»، محروم کردن شخص از ماندن در محل دلخواه زندگیاش است. البته مهاجرت همواره با میل شخصی برای ارتقای سطح زندگی انتخاب میشود اما در تاریخ معاصر، مهاجرت از سر ناچاری به دلایل سیاسی، بهدرستی به عنوان تبعید – «تبعید خودخواسته» – خوانده شده است. گذشته از هنرمندان رشتههای مختلف در طول تاریخ، قرن گذشته شاهد فیلمسازان تبعیدی بسیاری بود که عرصه به دلایل سیاسی برای کار آنها در وطن خودشان تنگ شد؛ برخی بهواقع از سرزمین خود گریختند و برخی بهناچار مهاجرت کردند اما مصداق «تبعیدی» شدند؛ هرچند که برای برخی از آنها عنوان «مهاجر فرهنگی» هم با وضعیتشان تناسب دارد. بیلی وایلدر و اوتو پرمینجر از اتریش به آمریکا رفتند و فریتس لانگ و داگلاس سِرک از آلمان گریختند. بونوئل اسپانیایی، پاتریسیو گوسمان شیلیایی، فرناندو سولاناس آرژانتینی، کوستاگاوراس یونانی، گلوبر روشای برزیلی و کیشلوفسکی لهستانی به فرانسه رفتند. ایزنشتین و تارکوفسکی روس و آنگلوپولوس یونانی به دلیل سانسور و فشارهای سیاسی سالهایی از عمرشان را در خارج از کشورهایشان زندگی و کار کردند.
سرمقاله