معرفی کتاب «ما همه پرنده‌ایم» اثر مهدی حجوانی

وقتی صحبت از جنگ می‌شود همه گوش و چشم کودکانمان را می‌پوشانیم تا مبادا روح لطیف و جسم نحیفشان را با کلمات سخت و خشن حول جنگ و عواقبش برنجانیم. اما گاهی همین موجودات کوچک و آگاه، درست در فاجعه‌بارترین شرایط روزگار، مثل دوران جنگ و بمباران، با تجربه‌های ساده‌ی خودشان، هم درس‌های مهمی در زندگی می‌گیرند و هم درس‌های مهمی به ما آدم‌بزرگ‌ها می‌دهند. درست مثل بچه‌های کتاب «ما همه پرنده‌ایم» که مهدی حجوانی آن را نوشته و غزاله بیگدلو با تصاویر پرمعنا آن را زینت بخشیده است.

ما همه پرنده ایم

خرید و مشاهده کتاب

داستان کتاب «ما همه پرنده‌ایم» درباره‌ی چیست؟

داستان کتاب «ما همه پرنده‌ایم» از زبان دخترکی روایت می‌شود که به خاطر جنگ، همراه با خانواده‌اش ناچار به ترک خانه و سرزمینشان شده‌اند و حالا در اردوگاه پناهندگان زندگی می‌کنند. دخترک با وجود شرایط سخت و نامتعارف نمی‌خواهد در غم و ناامیدی باقی بماند پس به همراه کودکان دیگری که در اردوگاه حضور دارند دست به شیطنت و بازی می‌زنند.

آن‌ها برای سرگرم کردن خودشان و به فراموشی سپردن شرایط جنگ و رفع دل‌تنگی برای خانه، پرندگانی را که اطرافشان آزادانه پرواز می‌کنند، اسیر کرده و در قفس نگه می‌دارند. اما پرندگانی که در قفس این کودکان گرفتار شده‌اند، درس ارزشمندی به آن‌ها می‌دهند: «قفس هرگز نمی‌تواند خانه‌ی آن‌ها باشد و خانه جایی است که شادی و آزادی توامان در آن جریان داشته باشد.»

کودکان بعد از رسیدن به این معنا با هم پرندگان را از قفس آزاد می‌کنند و شروع می‌کنند به کاشتن درخت تا هم پرنده‌ها به زندگی خود ادامه دهند و هم خودشان از تماشای پرواز آزادانه و زندگی در کنار یکدیگر لذت ببرند.

ارتباط تصاویر گویای کتاب «ما همه پرنده‌ایم» با متن موجز

بخش عمده‌ی روایت کتاب «ما همه پرنده‌ایم» بر دوش تصاویر زیبا و گویای آن است. این کتاب تصویری، عاری از متن‌های طولانی و روایت‌های نوشتاری است و متن‌های کوتاه مهدی حجوانی با تکیه بر تصاویر و نقاشی‌هایی که غزاله بیگدلو آن‌ها را با ظرافت و زیبایی ارائه کرده تاثیر عمیق خود را بر مخاطب می‌گذارد.

این گزیده‌گویی باعث شده است تا کتاب «ما همه پرنده‌ایم» از شکل سنتی و آشنای کتاب تصویری خارج و به یک رمان گرافیکی جذاب نزدیک‌تر شود. به همین خاطر از سوی ناشر توصیه شده است تا بزرگ‌ترها هنگام خواندن کتاب برای کودکان آن‌ها را همراهی کنند، تا بخشی از روایت توسط آن‌ها صورت بگیرد و تصویر واضح‌تری از داستان برای فرزندانشان ترسیم کنند.

مهدی حجوانی در این اثر با نگاه تازه‌ای به موضوع داشتن سرپناه و مهاجرت اجباری به واسطه‌ی جنگ می‌پردازد و در مقابلِ چنین دیدگاه گسترده‌ای، تصویرگری غزاله بیگدلو حس آزادی و بی‌پناهی را که توامان در دل داستان نهفته است منتقل می‌کند. داستان با زبانی متناسب با دنیای کودکان، از تجربه‌ی تلخ آوارگی و پیامدهای جنگ می‌گوید و در عین حال، امید به آزادی و بازگشت به زندگی را زنده نگه می‌دارد. پرنده‌ها در این روایت فقط پرنده نیستند؛ آن‌ها تصویری از آزادی و رهایی‌اند که کودکانِ دورافتاده از خانه آرزویش را دارند.

داستانی فراتر از جنگ

کتاب «ما همه پرنده‌ایم» تنها درباره‌ی جنگ نیست و مفاهیم مهم و عمیقی را زیر ذره‌بین می‌گیرد. موضوع آوارگی و پناهندگی و تجربه‌ی کودکانی که خانه و سرزمینشان را به ناچار و اجبار ترک کرده‌اند این اثر را به کتابی فرامرزی تبدیل کرده است. از طرف دیگر به زبان ساده به مفهوم خانه و تفاوتِ داشتنِ سرپناه و احساس تعلق به خانه را نشان می‌دهد.

پرندگان همیشه نمادی از آزادی بوده‌اند و در کتاب «ماه همه پرنده‌ایم» هم این نماد معنای رهایی و اسارت را با نگاهی کودکانه به مخاطب عرضه می‌کند و حجوانی به کمک همین نماد پیامدهای جنگ را از زاویه‌ی دید کودکانه گوشزد می‌کند، نه میدان نبرد و درگیری‌های نظامی.

کتابی که در فهرست کتابخانه‌ی بین‌المللی جوانان مونیخ سال 2026 قرار گرفت

کتابخانه‌ی بین‌المللی جوانان مونیخ هر ساله فهرستی از کتاب‌های کودک و نوجوان را با عنوان «کلاغ‌های سفید» منتشر می‌کند. در فهرست سال 2026 این فهرست که شامل آثاری از بیش از هشتاد کشور جهان و بیش از پنجاه زبان زنده‌ی دنیا می‌شود، نام کتاب «ما همه پرنده‌ایم» همراه با چهار اثر ایرانی دیگر ثبت شده است. 

مهدی حجوانی نویسنده‌ی کتاب «ما همه پرنده‌ایم»

مهدی حجوانی (متولد سال 1339 در تهران) نویسنده، پژوهشگر و منتقد ادبیات کودک و نوجوان ایرانی است. او از چهره‌های شناخته‌شده در حوزه ادبیات کودک ایران به شمار می‌رود و در زمینه داستان‌نویسی، نظریه ادبیات کودک و نقد و بررسی آثار این حوزه فعالیت داشته است.

حجوانی در کنار نویسندگی، سال‌ها در زمینه آموزش و پژوهش ادبیات کودک فعالیت کرده و در معرفی و گسترش ادبیات کودک و نوجوان ایران نیز نقش داشته است. آثار او با توجه به دنیای ذهنی کودکان و پرداختن به موضوعاتی چون زندگی، روابط انسانی، آزادی و تجربه‌های اجتماعی شناخته می‌شوند.

غزاله بیگدلو تصویرگر کتاب

غزاله بیگدلو تصویرگر و نویسنده‌ی کتاب‌های کودک و نوجوان است. او دانش‌آموخته‌ی رشته‌ی نقاشی از دانشکده‌ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران است و فعالیت حرفه‌ای خود را در زمینه‌ی تصویرگری کتاب کودک و نوجوان ادامه داده است.

بیگدلو تاکنون در خلق و تصویرگری بیش از ۱۵۰ کتاب مشارکت داشته و آثارش در نمایشگاه‌ها و رویدادهای بین‌المللی تصویرگری، از جمله نمایشگاه بولونیا و دوسالانه‌ی براتیسلاوا، حضور یافته‌اند. او در سال ۲۰۰۹ جایزه‌ی قلم زرین نمایشگاه بین‌المللی تصویرگری بولونیا و در سال ۲۰۲۰ دیپلم افتخار دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) را دریافت کرده است. بیگدلو علاوه بر تصویرگری، در زمینه‌ی نویسندگی برای کودکان نیز فعالیت دارد.

چرا کتاب «ما همه پرنده‌ایم» را باید بخوانیم؟

درست است که کتاب «ما همه پرنده‌ایم» که توسط نشر افق به چاپ رسیده، برای گروه سنی کودک (بالای 6 سال) در نظر گرفته شده اما هم بزرگ‌ترها و هم کودکان باید آن را بخوانند، چون فرصتی فراهم می‌کند تا جنگ را از زاویه‌ای متفاوت و از چشم کودکانی ببینیم که ناچار شده‌اند خانه و سرزمینشان را ترک کنند. این کتاب به‌جای پرداختن به میدان نبرد و خشونت، سراغ پیامدهای انسانی جنگ، تجربه‌ی آوارگی، دلتنگی برای خانه و آرزوی داشتن زندگی‌ای امن می‌رود.

پرنده‌ها در داستان نمادی از آزادی و رهایی‌اند و ماجرای تلاش کودکان برای به‌دست‌آوردن آن‌ها، خواننده را به تامل درباره‌ی معنای آزادی و اسارت دعوت می‌کند. روایت مهدی حجوانی در همراهی با تصویرگری غزاله بیگدلو، فرصتی برای تقویت همدلی با کودکان جنگ‌زده و گفت‌وگو درباره‌ی مفاهیمی چون صلح، امنیت، آزادی و حق داشتن خانه فراهم می‌آورد.