نوبل ادبیات ۲۰۲۶ به آن کارسون، نویسنده و شاعر مرزشکن رسید

گاهی برای فهمیدن جهان امروز، باید راهی به گذشته باز کنیم؛ نه برای بازگشت به روزگار ازدست‌رفته، بلکه برای دیدن پرسش‌هایی که هنوز بی‌پاسخ مانده‌اند. آن کارسون (Anne Carson)، شاعر، جستارنویس، مترجم و پژوهشگر ادبیات کلاسیک کانادایی، از نویسندگانی است که این مسیر را در آثارش دنبال می‌کند. او در ۸ اکتبر ۲۰۲۶ برنده جایزه نوبل ادبیات شد؛ انتخابی که دوباره‌ توجه‌ها را به نویسنده‌ای جلب کرد که آثارش به‌سادگی در قالب‌های آشنای ادبی جا نمی‌گیرند.

آکادمی سوئد در وب‌سایت رسمی خود عنوان کرده است که این جایزه را به پاس «مجموعه آثار جسورانه و خلاقانه» آن کارسون اعطا کرد؛ آثاری که در گفت‌وگویی بازیگوشانه با سنت کلاسیک، شکل‌های تازه‌ای برای ادبیات معاصر پدید آورده‌اند. اما آنچه کارسون را متمایز می‌کند، تنها بازخوانی اسطوره‌های یونانی یا تجربه‌کردن فرم‌های ادبی نیست؛ مسئله این است که او از دل متون کهن، راهی برای نزدیک‌شدن به عواطف و تناقض‌های انسان امروز پیدا می‌کند.

آن کارسون کیست؟

آن کارسون در سال ۱۹۵۰ در تورنتوی کانادا متولد شد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در زمینه ادبیات و زبان‌های کلاسیک ادامه داد و در کنار تدریس و پژوهش، به نوشتن شعر، جستار و ترجمه پرداخت. آشنایی عمیق او با زبان و ادبیات یونان باستان، یکی از پایه‌های اصلی جهان ادبی‌اش است؛ بااین‌حال، آثارش را نمی‌توان به نوشته‌های دانشگاهی درباره گذشته محدود کرد.

کارسون به واژه‌ها با دقت یک پژوهشگر و با آزادی یک شاعر نزدیک می‌شود. ریشه‌ی تاریخی و معنای واژه‌ها برای او نقطه شروعی است تا به لایه‌های پنهان تجربه انسانی برسد. در نوشته‌هایش، شعر می‌تواند با روایت درآمیزد، جستار به قلمرو عاطفه وارد شود و ترجمه از بازگویی یک متن فراتر برود و به اثری ادبی با هویت مستقل تبدیل شود.

چرا آن کارسون برنده نوبل ادبیات ۲۰۲۶ شد؟

دلیل اصلی انتخاب آن کارسون را باید در شیوه متفاوت او برای پیوند دادن سنت ادبی با فرم‌های تازه جست‌وجو کرد. او نه اسطوره را به گذشته محدود می‌کند و نه تجربه معاصر را از تاریخ ادبیات جدا می‌بیند. شخصیت‌های کهن در آثارش می‌توانند با مسائل امروزی، از عشق و میل گرفته تا فقدان، تنهایی و هویت روبه‌رو شوند. در جهان او، مرز میان ژانرها نیز چندان قطعی نیست.

ممکن است خواننده در آثار او با روایتی شاعرانه مواجه شود که عناصر داستانی دارد یا متنی که هم‌زمان از ترجمه، پژوهش و تخیل بهره می‌گیرد. این تجربه‌گرایی صرفا بازی با شکل ظاهری آثار ادبی نیست؛ راهی است برای پیدا کردن زبانی متناسب با پیچیدگی موضوعاتی که نویسنده به سراغشان می‌رود.

مهم‌ترین آثار آن کارسون کدام‌اند؟

«اتوبیوگرافی سرخ» (Autobiography of Red) که در سال ۱۹۹۸ منتشر شد یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار کارسون است. این کتاب با الهام از موجودی اسطوره‌ای، بال‌دار و سرخ‌رنگ به نام گِریون روایتی شاعرانه و متفاوت می‌سازد که در آن اسطوره با تجربه‌هایی چون عشق، طردشدن و جست‌وجوی هویت تلاقی پیدا می‌کند.

 «اروس تلخ شیرین» (Eros the Bittersweet) اولین کتاب او که در سال 1986 منتشر شد، به مفهوم میل و عشق در ادبیات یونان باستان می‌پردازد. کارسون در این کتاب نشان می‌دهد که میل اغلب از فاصله و فقدان نیرو می‌گیرد؛ از همان فاصله‌ای که میان خواستن و به‌دست‌آوردن وجود دارد.

«زیبایی شوهر» (The Beauty of the Husband) نیز شعری روایی و بلند درباره عشق، خیانت و فروپاشی یک رابطه است. این اثر نمونه‌ای روشن از توانایی نویسنده در ترکیب اندیشه و احساس، بدون قربانی‌کردن یکی به سود دیگری، به شمار می‌رود.

در کنار این آثار، «ناکْس» (Nox) که عبارتی لاتین به معنای شب و کتابی تجربی درباره سوگ و فقدان برادرش و «رد داک» (Red Doc) ادامه‌ای آزاد بر جهان «اتوبیوگرافی سرخ»، «مردان در ساعت‌های فراغت» (Men in the Off Hours) از دیگر کتاب‌های مهم او هستند. ترجمه‌های کارسون از شعر سافو و آثار نمایشی یونان باستان نیز بخش مهمی از کارنامه ادبی‌اش را تشکیل می‌دهند.

جایزه نوبل ادبیات برای آن کارسون، بیش از آنکه تاییدی بر یک سبک مشخص باشد، توجهی دوباره به ادبیاتی است که از دسته‌بندی‌های ساده سر باز می‌زند. او از گذشته می‌نویسد، اما در گذشته متوقف نمی‌ماند؛ از واژه‌ها آغاز می‌کند، اما به معنایی ازپیش‌تعیین‌شده بسنده نمی‌کند. شاید اهمیت آثارش دقیقا در همین فاصله باشد؛ میان آنچه از پیش می‌شناسیم و آنچه هنوز راهی برای گفتنش پیدا نکرده‌ایم.

منبع: theguardian - Nobelprize - Aljazeera