× پاکت سفارش
جمع
هزینه ارسال خرید آنلاین برای پاکت خرید بالای تومان رایگان است
بازگشت به پاکت سفارش (۱)

پیرسوک

مروری بر کتاب «سووشون» نوشته‌ی «سیمین دانشور»

آرمینا میلانی

جمعه ۸ اسفند ۱۳۹۹

shorter-link Save Story
سووشون

سووشون، رمانی است که نخستین بار در سال 1348 منتشر شد و حاصل قلم سیمین دانشور، نویسنده­‌ی وقت آن زمان و همسر جلال آل احمد، است. کتاب با کلماتی ساده و بدون پیچیدگی­‌های زبانی روایت می‌­شود؛ نویسنده قصه­‌ی خود را در خلال جنگ جهانی دوم می‌­نویسد یعنی زمانی که ایران، پس از کناره گیری رضا شاه، دچار هرج و مرج شده و قدرت سیاسی کشور میان دربار، مجلس، کشورهای خارجی و مردم تکه پاره شده بود. شیراز، شهری که قصه در آن جا می‌­گذرد و البته زادگاه نویسنده است؛ توسط انگلیسی‌ها اشغال شده است و تا چشم کار می­کند سربازان هندی و انگلیسی در شهر پراکنده هستند، تیفوس شهر را گرفته و علاوه بر آن شهر با کمبود غلات رو به روست؛ زیرا نیروهای متفقین که آن زمان ایران را با وجود اعلام بی‌طرفی غصب کرده بودند، غلات را خریداری و آذوقه‌ی قشون خود را از این راه تامین می‌­کردند؛ اما اگر کسی می‌­خواست غلات را به دست رعیت برساند جلوی او را با زور و فشار می‌­گرفتند. ایلات عشایر نیز با اسلحه‌­هایی که به طرق مختلف به دست می‌­آوردند دست به نبردهای خونینی با دولت مرکزی می‌­زدند تا اقتدار خود را اثبات کنند و املاک مصادره شده­‌ی خود را بازپس گیرند. از طرفی سیاست حکومت برای حفظ نفوذ خود در مناطق ایلیاتی طبق نظریه‌­ی سفیر انگلستان: «تحریک قبیله‌ای بر علیه قبیله­‌ی دیگر» بود. (آبراهامیان، 1398: 207-216)

اما چرا نویسنده داستان خود را دقیقا در فضای جنگ و قحطی می­‌نویسد؟ سیمین دانشور، خود، در مدرسه­‌ی انگلیسی­‌ها درس خوانده بود، در هنگام جنگ جهانی دوم دانشجو بوده و در سال 1320 به عنوان معاون اداره­ تبلیغات خارجی با رادیو ایران همکاری داشت و به واسطه­‌ی شغلش با خبرنگاران جنگی آشنا شد و در جریان اخبار جنگ قرار می‌­گرفت؛ همچنین او مدتی را نیز در روزنامه­‌ی ایران مشغول به کار بوده و مقاله می‌­نوشته و ترجمه می‌­کرده است. تمام عوامل ذکر شده، زمینه‌ای شد تا او رمان بی‌نظیرش را از نگاه یک زن خلق کند که شخصیت محوری داستان است.

رمان از یک عروسی آغاز می‌شود، عروسی دختر حاکم. تمام افرد سطح بالای شهر در آنجا جمع شده‌اند، از جمله افسران ارتش انگلیس و سربازان هندی که در آن زمان بر جنوب ایران چیره بودند. از همان ابتدا کلمات شیرین و بی‌آلایش نویسنده در روح خواننده نفوذ می­‌کند و ما متوجه می‌­شویم قرار است دنیا را از چشم یک زن ببینیم و بشنویم، خواننده همان طور که پیش می‌­رود، بدون این که خودش متوجه شود، از آن چه قرار است در ادامه­‌ی کتاب روی دهد آگاهی پیدا می‌­کند. به مرور در می‌­یابیم که زن زیبا و ساده­‌ی قصه، همسر و فرزندانی دارد، وی همراه با خواهر شوهر خود در خانه‌ای ویلایی زندگی می‌­کند که در باغی بزرگ بنا شده و زندگی­‌اش را دوست دارد و برای حفظ آن تلاش می‌­کند. زن قصه، نامش زری است و نویسنده، شوهر او را یوسف نام نهاده است؛ فرزند ارشدش خسرو و دخترانش مینا و مرجان نام دارند. زری زنی‌ست که از یک زن در دهه 20 انتظار می‌­رود باشد، مطیع و سنتی و در فکر حفظ ارامش خانواده؛ گرچه این طور نمی‌­ماند و در روند داستان او دچار تحول می‌­شود. زری تحصیل‌کرده است، در مدرسه انگلیسی‌ها درس خوانده و زبان انگلیسی می‌­داند؛ خط فکری او متاثر از شوهرش است و اگرچه میان شجاعت و ترس گرفتار است اما در پایان راهش را پیدا می‌­کند که همانا ایستادگی و مقاومت است.

شوهرش، یوسف، مردی است شجاع و مخالف استعمار، تحصیل‌کرده است و شخصیتش در طی داستان دچار لغزش نمی‌­شود؛ او می‌­داند چه می­خواهد و برای آن ایستادگی می‌­کند. یوسف، برادری دارد که دقیقا در جهت مخالف اوست، وی با انگلیسی ها همکاری می‌­کند و از آن ابایی ندارد، او به فکر خودش و منافع خودش است و برخلاف برادرش نسبت به طبقه­‌ی فرودست دل رحمی ندارد و کاری را انجام می‌دهد که برای موقعیتش خطر آفرین نباشد. از همان جمله‌های ابتدایی کتاب تقابل دو برادر به روشنی بیان می‌­شود و ما در می‌­یابیم، یوسف، علاوه بر انگلیسی‌ها، برادری دارد که باید مقابل او نیز بایستد. آن‌ها خواهری نیز دارند که عمه خانم صدایش می‌­زنند؛ او پسر و همسرش را از دست داده و حالا طالب مجاور شدن به کربلاست؛ شوهر عمه خانم و یوسف شباهت‌هایی به هم دارند، هر دوی آن‌ها مبارز و مخالف استعمار بوده­‌اند و هرکدام به طریقی در این راه شهید می‌­شوند. نوشته‌اند تصویری که دانشور در رمان خود می­سازد تحت تاثیر سال‌­های نگارش رمان است یعنی دهه 30 شمسی و کودتای 28 مرداد که از دید ناظران، دولت انگلیس در آن دخالت داشته و همین باعث شده بود تصویر سیاهی از انگلیس در برابر نگاه مردم شکل بگیرد؛ گرچه فضای رمان در دهه 20 شمسی تجسم شده است.(عسگری حسنکلو1394:228)

در سراسر کتاب، دانشور روحیه­‌ی حق طلبی و مبارزه با ظالم را می‌­ستاید و بر آن تاکید می‌­ورزد اما آن را در پوششی نه زمخت و سخت بلکه به لطافت می‌­آراید و عرضه می‌­کند؛ او چنان می‌­کند که وقتی خواننده، در پایان، سر از کلمات بر می‌­دارد، در خود روح شجاعت و قیام را احساس می‌­کند؛ و اگرچه رمان با فضای ازدواج آغاز می‌­شود اما نویسنده آن را با مجلس عزا به پایان می‌­برد و با تاکید هر چه تمام‌تر آن را با واقعه عاشورا مقایسه می‌­کند و شاید بتوان گفت آشنایی ایرانیان با این واقعه، رمان را برای خواننده ملموس‌­تر و خواندنی­‌تر می‌­سازد.

رمان سووشون در فضایی واقع گرا می‌­گذرد اما نویسنده از حیث نمادگذاری کوتاهی نمی‌­کند و خواننده حین خواندن کتاب میان واقعیت و شعر در نوسان است؛ دانشور هوشمندانه و بدون آن که مخاطبش دل زده شود از فرهنگ و تاریخ سخن می‌­گوید و او را با فرهنگ شیرازی و اختلافات فرهنگی و سیاسی میان ایرانیان و فرنگی­‌ها آشنا می‌­کند به طوری که در پایان کتاب، مخاطب دانشور می‌­تواند اطمینان یابد که از دریای تاریخ و فرهنگ کشورش، قطراتی را صاحب شده است. او همچنین از قهرمانان فرهنگی و دینی ایران یاد می‌­کند و شخصیت‌های داستانش را مستقیم و غیر مستقیم با آن­ها مقایسه می‌­کند.

رمان چندین ویژگی بااهمیت دارد، سیمین دانشور همانطور که فرهنگ، تاریخ و حتی زبان شیرازی را برای خواننده مجسم کرده است و میهن پرستی و ایستادگی در برابر ستمگری را تحسین می‌­کند، ظلمی را بیان می‌­کند که جامعه نسبت به زنان روا داشته است؛ او یک رمان چندجانبه را با شخصیت پردازی‌هایی قوی و چشمگیر می‌­آفریند. به طوری که تا همین امروز، این رمان در قله­‌ی رمان‌­های فارسی ایستاده، می‌درخشد و همچنان ستایش می‌شود.

سووشون

سووشون

نویسنده: سیمین دانشور ناشر: خوارزمی قطع: شمیز,رقعی نوع جلد: شمیز قیمت: 45,000 تومان


آبراهامیان، یرواند. ایران بین دو انقلاب. ترجمه: احمد گل محمدی و محمد ابراهیم فتاحی(1398). تهران: نشر نی.

عسگری حسنکلو، عسگر(1394) جامعه شناسی رمان فارسی. تهران: انتشارات نگاه.

ویکی ادبیات: سیمین دانشور. بازیابی شده در 12 اردیبهشت 1399.

پرسش های متداول

مطالب پیشنهادی

کتاب های پیشنهادی

ساربان سرگردان

ساربان سرگردان

سیمین دانشور ,
25,000 تومان
شهری چون بهشت

شهری چون بهشت

سیمین دانشور ,
20,000 تومان
جزیره سرگردانی

جزیره سرگردانی

سیمین دانشور ,
30,000 تومان
به کی سلام کنم؟

به کی سلام کنم؟

سیمین دانشور ,
15,200 تومان
نامه های سیمین دانشور و جلال آل احمد - جلد سوم

نامه های سیمین دانشور و جلال آل احمد - جلد سوم

مسعود جعفری ,
ناموجود
Some text some message..