کتاب هادی محیط | پروژه 21

معرفی کتاب هادی محیط

کتاب هادی محیط نگاهی است به جهانِ چندوجهیِ هادی محیط؛ هنرمندی که هم در کلمات و هم در حجم‌ها به دنبال ساختن فضا بوده است. خشایار فهیمی در متنی که برای این کتاب نوشته، مسیر هنری محیط را از شعرهای دهه هفتاد تا مجسمه‌های آهنی‌اش پی می‌گیرد.

به گفته فهیمی، در اواخر دهه هفتاد خورشیدی که متن‌های آوانگارد فارسی در محاق بودند، هادی محیط در فرم و محتوا بی‌تکرار ماند. او شاعری است که از همان هنگام در فضای تجسمی قدم می‌زد و الفبای شعر و تجسمی را در ربط با هم شناخته بود.

از انتزاعِ کلام تا حجمِ آهن

در کتاب هادی محیط می‌خوانیم که محیط در شعرهایش روایت را انتزاعی می‌خواست و می‌ساخت، اما در نقاشی‌هایش برعکس عمل می‌کرد. او در نقاشی از رنگ به نفع پرسپکتیو و ایجاد فضایی ایرانی-عرفانی بهره می‌برد و در تداوم آن فضاها، با عبور از طول و عرض، به حجم‌هایش نام و نما داد.

خشایار فهیمی به دومین نمایش حجم‌های هادی محیط با نام «آهنا» اشاره می‌کند که تلاشی برای بازنمایی اتمسفر «تالار قندریز» بود. او معتقد است که محیط در این آثار، سویی غایب و غریب از مجسمه‌سازی مدرن ایران را قریب می‌سازد.

هندسه اقلیدسی و عرفان ایرانی

تحلیل ارائه‌شده در کتاب نشان می‌دهد که حجم‌های هادی محیط، «آهنین و آهنگین» هستند. این آثار همراه با ظرافت‌هایی برخاسته از هندسه اقلیدسی و نزدیکی‌هایی با ریتم‌های ریاضی، تن و طنین می‌سازند. فهیمی این حجم‌ها را «موسیقیِ آهن» می‌نامد که در خود می‌رقصند و نور می‌شوند؛ یا جایی برای عبور می‌سازند، یعنی در خود «عرفان می‌کنند»، عرفانی ایرانی.

این رفتار، نطفه از برداشت‌های هادی محیط از معماری باستانی ایران در ترکیبی دقیق با معماری «آرت دکو» دارد. بهره جستن از متریالی سخت (آهن) تحت محتوایی مهربان، از دانش معماری کلماتیک او برخاسته است. آن‌گونه که در شعرهایش آشنایی‌زدایی داشت، حجم‌هایش نیز صفت تاریخ‌اند، اما بی‌تاریخ می‌مانند؛ شبیه چهار عنصر اصلی.

آهن و احساس

در پایان بررسی کتاب هادی محیط، نویسنده تأکید می‌کند که این حجم‌های کیهانی، چشم‌های تماشا را اکسید می‌کنند (کنایه از تأثیر بصری عمیق). خشایار فهیمی متن خود را با این جمله به پایان می‌برد که هیچ‌کس جز هادی محیط نمی‌توانست او را مجبور کند که بگوید: «این نمایشی از آهن‌ها و احساس است.»