لوگو www.avangard.ir
× پاکت سفارش
جمع
هزینه ارسال برای سفارش‌های بالای تومان رایگان است
قبل از پرداخت از غیر فعال بودن فیلتر شکن (VPN) مطمئن شوید.
سفارش شما شنبه 16 مهر 1401 تحویل پست داده خواهد شد.
  • هزینه‌ی ارسال پستی تا ۲ کیلو‌گرم ۳۰٫۰۰۰ تومان تا ۳ کیلوگرم ۵۵٫۰۰۰ تومان از ۴ کیلوگرم بالاتر ۷۵٫۰۰۰ تومان است. در صورت دریافت هرگونه هزینه‌ی اضافی، وجه مذکور بازگردانده خواهد شد.
  • شمارۀ پیگیری مرسوله ازطریق پیامک به شما اطلاع داده می‌شود.
  • در صورت عدم دریافت مرسوله، مسئولیت پیگیری از شرکت پست به عهدۀ خریدار محترم خواهد بود.
  • ارسال مرسولات حداکثر ظرف یک روز کاری تحویل پست خواهد شد؛ لازم به ذکر است آوانگارد در روزهای پنج‌شنبه، جمعه و تعطیلات رسمی ارسال پستی ندارد.
بازگشت به پاکت سفارش (۱)

ضیافت فروپاشی کمونیسم

مروری بر کتاب انقلاب‌های 1989 فروپاشی امپراتوری شوروی در اروپا نوشته‌ی ویکتور شبشتین

نعیم صدفی

شنبه ۱۶ مرداد ۱۴۰۰

shorter-link Save Story
مجسمه مجسمه برچیده شده استالین (بوداپست ۱۹۹۰)

جنگ جهانی دوم در یک نگاه شاید تنها جنگی ویرانگر باشد که میلیون­‌ها انسان را آواره و زخمی و نابود کرد. جنگی که شعله­‌های مرگ­بارش چنان برق‌­آسا جهان را در نوردید که گویی تمدن بشری داشت به انتها نزدیک می­‌شد. این جنگ در نهایت در سال 1945 با فتح آلمان توسط قوای متفقین به پایان رسید. پایان جنگ اما، تازه آغاز ماجرا و شروع جنگی تازه بود. جنگی که در ادبیات سیاسی از آن به عنوان جنگ سرد نام برده می­‌شود. آغاز اولین جرقه­‌های جنگ سرد در ایران و با سهم­‌خواهی استالین بر آذربایجان شرقی شکل گرفت. سپس با دخالت‌های آمریکا خیلی زود به دیگر نقاط دنیا نیز سرایت کرد. از همان روزهای پایان جنگ ارتش سرخ استالین به بهانه­‌ی بازدارندگی از خروج نیروهایش از مرزهای اروپای شرقی خودداری کرد و بعدتر با دخالت­‌های پشت پرده بر قدرت­‌گیری حزب کمونیست در این مناطق یاری رساند. پایان جنگ جهانی دوم آغازگر دوران صلح نبود و اسلحه‌­های مرگبار گرچه به زرادخانه‌­ها باز می­گشت اما، دو ابرقدرت تازه پا گذاشته به جهان با کنار زدن انگلستان و فرانسه و آلمان، استعمارگران پیر، برای تقسیم جهان با یکدیگر به جنگ اطلاعاتی و پشت­‌پرده روی می­‌آوردند. حالا آمریکا و شوروی هر یک گوشه­‌ای از جهان را ملک طلق خود می­‌دانستند.

ویکتور شبشتین
ویکتور شبشتین

کتاب­ انقلاب­‌های 1989 پژوهشی است در همین باب. کتاب با توصیفاتی سینمایی از لحظات اعدام نیکلای چائوشسکو، دیکتاتور بی‌­رحم رومانی، آغاز می­‌شود و سپس با بررسی ساختار حکومت‌­های کمونیستی در اروپای شرقی از فصل سوم قدم به قدم سراغ هر یک از کشورهای بلوک شرق می­‌رود. از مجارستان تا رومانی، لهستان، چکوسلواکی و آلمان شرقی. شبشتین گاه از تاریخچه­‌ی شکل­‌گیری دیوار برلین می‌­گوید گاه از ایالات متحده و قدرت­‌گیری رونالد ریگان در آنجا. 
نویسنده در هر فصل با بررسی اوضاع سیاسی ملتهب هر یک از این کشورها، به توازی رویدادها، مخاطب را به دل جوامعی می­‌کشاند که استبداد سیاسی و اوضاع نابه­‌سامان اقتصادی، توامان، کمر مردم را خم کرده است.

شوروی در چه حال بود؟

اتحاد جماهیر شوروی کانون اصلی تمامی اتفاقاتی بود که در پشت پرده­‌ی کشورهای اروپایی شرقی رخ می­‌داد. آن­‌ها با زیرکی نظام‌­های کمونیستی را در این مناطق مستقر کرده بودند و حالا با اتکا به قدرت نظامی و سرکوبی‌­شان بر حفظ این امپراتوری تلاش می­‌کردند. آن‌­ها با سرکوب‌­های خونین­‌شان گرچه امپراتوری را حفظ کرده بودند اما، بذری را در دل مردمِ سرکوب شده کاشتند که در اواخر دهه 1980 نه تنها شوروی که جهان را مبهوت می­‌کرد.

لنین و استالین در شهر گورکی (۱۹۲۲)
لنین و استالین (۱۹۲۲)

اتحاد شوروی در سال­‌های مبارزه برای کسب قدرت و تثبیت قدرتش از دو رهبر کاریزماتیک، به ترتیب لنین و استالین، برخوردار بود که در دوران حکومت­شان سعی در ثبیت قدرت در مرزهای داخلی و حذف مخالفان سیاسی داشتند. با پایان جنگ جهانی و مرگ استالین در سال­‌های آتی، رهبران آینده­‌ی شوروی میراث­‌دار سیاستی شدند که سنگ­ بنای­‌اش را رهبرکبیرشان، ژوزف استالین، بنا نهاده بود؛ یعنی حفظ امپراتوری شوروی در اروپای شرقی و مبارزه با جهان سرمایه‌داری. سیاستی که خیلی زود نه تنها شوروی که کشورهای اقماری­‌اش را با بحران اقتصادی وحشتناکی روبرو می­‌کرد. 
ویکتور شبشتین در این کتاب ناگفته‌های زیادی را از رهبران شوروی در این­‌سال­‌ها به مخاطب ارائه می‌­دهد.

ظهور یک رهبر؛ آغاز سقوط

رهبران نسل سوم شوروی غالبا افراد سالخورده­‌ای بودند تا مرگ، خیلی زود تاج‌­بخشِ ناگزیرِ نفر بعدی باشد. اما ظهور میخائیل گورباچفِ جوان در سپهر سیاسی این کشور، شوروی و جهان را با پدیده‌­ای تازه روبه­‌رو می‌­کرد. او یک کمونیست خواهان اصلاحات بود که علاقه‌­ای به پیگیری سیاسیت‌­های پیشینیانش نداشت. شبشتین با دنبال کردن سیاست خارجیِ متعادل او از یک طرف و پرداختن به سیاست خارجی مرموز ریگان از سوی دیگر، تاریخ جذاب اواخر قرن نوزدهم را ورق می­‌زند. او حتی دوران ریاست جمهوری جورج واکر بوش و رابطه‌­اش با سقوط جهان کمونیست را نیز شرح می­‌دهد.

میخائیل گورباچف و رونالد ریگان
میخائیل گورباچف و رونالد ریگان در کاخ سفید (۱۹۸۷)

افغانستان، چرا در این کتاب؟

با قدرت­‌گیری حزب کمونیست در افغانستان در اوایل سال 1979 شوروی این امکان را پیدا کرد تا گستره‌­ی نفوذ خود را افزایش دهد. سقوط رژیم شاه در ایران هم‌زمان با سقوط کمونیست­‌های افغان و در پی­‌آن قدرت­‌گیری نیروهای مذهبی در ایران و افغانستان، رهبران شوروی را مجاب کرد تا برای حفظ کمونیسم به افغانستانِ تحت سلطه‌­ی نیروهای اسلامی لشکرکشی کنند. یک تصمیم مهلک که به زودی و با سیاست‌­های پشت پرده­‌ی آمریکا، در ادامه­‌ی جنگ سرد، این کشور را درگیر جنگی فرسایشی می‌­کرد. جنگی که میخائیل گورباچف از آن به عنوان زخم خون چکان ما نام برده است. نویسنده در این کتاب پس از بررسی اوضاع افغانستان در سال‌­های پیش و پس از حمله شوروی و در نهایت تصمیم گورباچف مبنی تخلیه‌­ی سربازان شوروی از افغانستان مقدمه­‌ی شروع انقلاب‌­های کشورهای بلوک شرق را پیش روی خواننده باز می‌­کند.

ورود شوروی به افغانستان (۱۹۷۹)
ورود شوروی به افغانستان (۱۹۷۹)

انقلاب­‌هایی که ناگهان سر رسیدند

عظمت کار نویسنده در آن‌جایی­ست که با بررسی گام به گام شکل‌گیری اتحادیه‌­های کارگری، گروه­‌های موسیقی زیرزمینی، جنبش­‌های محیط زیستی و گاه حتی انفجارِ ناگهانی خمودگیِ ناشی از سرکوب‌های چندین ساله، ضمن مرور تاریخ کشورهای اروپای شرقی مخاطب را ناگهان از اوج سیاهی و سرکوب همراه با اراده مردم در کف­ خیابان­‌ها به ضیافت فروپاشی کمونیسم می­‌برد. بد نیست اگر چندخطی کوتاه از این مهمانی را با هم مرور کنیم:

تا ساعت ده و نیم آن شب حداقل بیست هزار نفر جلوی گذرگاه مرزی در خیابان بورن‌­هولمر جمع شده بودند. بسیاری از آن­ها ماشین­‌­هایشان را آورده و خیلی ساده در وسط خیابان پارک کرده بودند تا مسیر خروجی را مسدود کنند. سرهنگ یگا به این نتیجه رسید «که بازگرداندن مردم به خانه­‌هایشان ناممکن است و ما نمی­‌توانیم هم­چون گذشته رفتار کنیم» ...در طرف غرب دیوار جمعیت انبوهی گرد آمده بود. آن­ها با بازوان گشاده، دسته‌­های گل و بطری شامپاین به هموطنان آلمان شرقی­ تازه از راه رسیده‌­شان خوش­‌آمد می‌­گفتند. فضایی سرشار از لذت و شعف بر جمع حاکم بود... این بزرگ­ترین ضیافت خیابانی در طول تاریخ بود، اما نه برای همه. غالب سرمداران حزب در این زمان در مجتمع ویلایی­‌شان در واندلیتز قایم شده و در رختخواب‌­هایشان بودند.[1]

شناسنامه کتاب

ویکتور شبشتین، نویسنده این اثر، متولد سال 1953 در بوداپست است. او برای روزنامه‌­های مهم انگلیسی چون تایمز لندن قلم زده است. ترجمه‌­ی این اثر در ادامه‌­ی کتاب­‌های رهبران سرخ توسط بیژن اشتری و به همت نشر ثالث با 711 صفحه، در  بهار سال 1400 روی پیشخان کتابفروشی‌­ها رفته است.


[1] - شبشتین، ویکتور، 585-587

دیدگاه خود را با ما به اشتراک بگذارید


در حال حاضر دیدگاهی برای این مقاله ثبت نشده است.

پرسش های متداول

مطالب پیشنهادی

کتاب های پیشنهادی

بوخارین

بوخارین

استیون اف . کوهن ,
ناموجود
امید علیه امید

امید علیه امید

نادژدا ماندلشتام ,
180,000 تومان
تروتسکی

تروتسکی

رابرت سرویس ,
120,000 تومان
فرمانده

فرمانده

روری کارول ,
ناموجود
راسپوتین (۲ جلدی)

راسپوتین (۲ جلدی)

ادوارد راژینسکی ,
ناموجود
Some text some message..