× پاکت سفارش
جمع
هزینه ارسال۲۵۰۰۰ هزار تومان
هزینه ارسال خرید آنلاین برای پاکت خرید بالای ۱۵۰ هزارتومان رایگان است
بازگشت به پاکت سفارش (۱)
حقایقِ پنهان؛ مرگ­­بارتر از بیماری­های لاعلاج تاریخ

مرور «ادیپ شهریار» اثر «سوفوکلس»

آرمین اشبگ

شنبه ۳۰ فروردین ۱۳۹۹

Save Story
ادیپ
در تاریخ اساطیر یونان، آمده‌است که دودمان لابداسیدها [1] همگی به علت نافرمانی‌­های مختلفی به نفرین خدایان گرفتار شده‌­اند. هاتفان معابد به لائیوس (پدر ادیپ و پادشاه سرزمین تِبای) گفته­‌اند که اگر دارای فرزند شود، آن فرزند بعدها بزرگ خواهد شد، پدرش را خواهد کشت و با مادرش (یوکاسته) ازدواج خواهد کرد. بنابر خواسته­و به تبع آن، مکر یوکاسته، این فرزند به دنیا می‌­آید اما برای آن­‌که پیش­گویی نفرین خدایان عملی نشود، وی را به خارج از شهر می­‌فرستند تا اجیرشده‌­ای او را بکشد. آن چوپانِ اجیرشده، از کشتن نوزاد صرف­‌نظر می­کند و سرانجام بچه به دست پادشاهِ بی‌­فرزندِ شهری دیگر بزرگ می­شود و ادیپ نام می­‌گیرد. ادیپ بعدها به سرنوشت خویش آگاه می­‌شود و غافل از این­‌که او را پدر و مادر اصلی­‌اش بزرگ نکرده­‌اند، آن­ها را ترک می­‌کند تا بتواند از تقدیر خویش فرار کند. در راه، اتفاقی پدر خودش (لائیوس) را می­‌کشد و بعد از آن­که به جای وی به شهریاری تِبای می­‌رسد، نادانسته با مادر خویش همبستر می­‌شود و چهار فرزند به دنیا می‌­آورد. پس از گذشت سال­ها، تمام اهالی شهر دچار بیماری طاعون می­‌گردند وهاتفان، متفق­القول می­‌گویند که تا قاتل لائیوس پیدا نگردد، بیماری از این سرزمین رخت برنخواهدبست. پس از کشمکشی طولانی، حقیقت به خواسته­‌ی خود ادیپ، آشکار می­گردد، همسرش (که در واقع مادرش نیز هست) خودش را می­‌کشد، ادیپ برای تنبیه خویش چشمانش را از حدقه درمی­­آورد و خودش را به جایی دور تبعید می­کند تا شهر نجات یابد.



هانا آرنت، در یکی از کتاب­‌هایش، نوشته­‌است: هنگامی که جامعه‌­ای به دروغ­گوییِ سازمان­‌یافته روی آورَد، دروغ­گفتن تبدیل به اصل کلی شود و به دروغ­گفتن در موارد استثنایی و جزئی اکتفا نکند، صداقت به خودی خود تبدیل به یک عمل سیاسی می­‌شود و گوینده­‌ی حقیقت، حتی اگر به دنبال کسب قدرت یا هیچ منفعت دیگری هم نباشد یک کنشگر سیاسی محسوب می‌­شود! در چنین شرایطی شما نمی­‌توانید از سیاست کناره بگیرید. 

نمایشنامه­‌ی ادیپ شهریار  [2]، که در کتابی تحت عنوان افسانه‌­های تبای، به همراه دو نمایشنامه­‌ی دیگر، سال­ها پیش به چاپ رسیده­‌است، پیش از آن­­‌که متنی درباره­‌ی تقدیرگرایی مردمان زمانه­‌ی خودش باشد، بیشتر اثری­‌است در ستایش افشای حقیقت. یک از مهم­ترین دیالوگ­‌های نمایشنامه، جایی­‌است همان ابتدای داستان که کرئون (دایی و برادرزن ادیپ که دستِ راست ادیپ نیز محسوب می­شود)، به نقل از هاتفان معبد دِلفی، به وی گوشزد می‌­کند: «بجویید تا بیابید. آن را که بازنجویند، نیابند.» (مسکوب، 1385: 59). در بسیاری از تحلیل­‌های این اثر سِتُرگ، همگی منتقدان و تحلیل­گران متفق­‌القول هستند که این نمایش درباره‌­ی اعتقاد یونانیان باستان به جبر سرنوشت و این گزاره­‌ی مهم است که از تصمیمات مُقدر خدایان هیچ راه گریزی نیست. اما در واقع این گزاره­‌ی جبرگرایی و تمام این داستانِ پرتعلیق و پرکشش که در 26 قرن پیش توسط نمایشنامه­‌نویس بزرگی چون سوفوکلِس نوشته­‌شده­‌است، پوسته و بهانه­‌ای بوده تا در آن دوران، هنرمند-فیلسوفی چون سوفوکلس، به اهمیت افشای حقیقتِ کتمان­‌شده بپردازد. حقیقتی که هیچ­گاه، سیاستمداران در بحران­‌های تاریخی، حاضر به اعتراف بدان نیستند و نهایتاً گذر زمان، نقاب از آن برمی­دارد. محکم‌­ترین سند برای اثبات این ادعا جایی است در خود متن که تمام حقایق بر ادیپ، روشن گشته و وی از پسِ بینایی و هشیاری­‌اش از این حقیقت تازه، حال، خود را نابینا ساخته­‌است. او در پاسخ حیرت اهالی قصر در مورد این عملش می­‌گوید: «آپولون دوستان، آپولون چنین رنجی در جان من نهاد، اما نه به دست خود. این کار دست­‌های من است. آن­گاه که همه­‌چیز نازیباست دیدگان را چه حاصل؟» (مسکوب، 1385: 126). ادیپ به وضوح اشاره می­کند که من تحت سیطره­‌ی مکر خدایان نتوانستم از تقدیر ازپیش­تعیین­شده­‌ی خویش رهایی یابم، اما در عین حال این من بودم که چنین مُصرانه، تا پای نابودی خویش بر رازگشایی و کشف حقیقت اهتمام ورزیدم و حال در پایان، خودم را قربانی می‌­سازم تا مردم سرزمینم را از اهریمنی چون طاعون و این زندگی جهنمی که بدان دچار گشته­‌اند، آزاد سازم.

این نمایشنامه در ژانر تراژدی، گونه­‌ی کلاسیک یونان باستان محسوب می­شود. در این ژانر ما مانند ملودرام­‌ها با تقابل میان امر خیر و شر مواجه نیستیم، بلکه ستیز [3]میان دو امر خیر است. منتها دو امر خیری که هر دو گمان می­‌کنند به طور مطلق حق با آن­هاست و دچار غرور و نِخوتی بسیار نیز گشته­‌اند. همین عامل، وضعیت را تراژیک می­کند و این موقعیتِ تابع از وضعیت تراژیک، تنها با قربانی ­شدنِ یکی از دو سویه‌­ی این دو خیرِ جزئی، پایان می‌­پذیرد. اساساً تراژدی، به­هدف­نرسیدن نیست، بلکه تراژدی جایی ایجاد می­شود که در پایان، صورت­مسئله­‌ی اصلی درام، بی­‌اهمیت می­‌گردد. آن­چه در ابتدا در این داستان اعتبار دارد یافتن معمای قتل لائیوس و حل بحران طاعون شهر است، اما نکته اینجاست که وقتی در پایان، یابنده­ی حقیقت و علت ­العلل تمامی این فجایع، هر دو یک­نفرند؛ ما با بحران عمیق­تری روبرو می‌­شویم. این بحران عمیق­تر، افشای حقیقتی کتمان­‌شده‌­است که به مثابه‌­ی یک درد زایمان، دردناک و دهشتناک است.

قرن­‌ها بعد (حدودا 19 قرن بعد یعنی در سده­ی 13 میلادی) دوباره در غربی که این­‌بار مسیحی گشته، طاعون شایع شد. جالب آن­که آن زمان، کشیش‌­های مسیحی در کلیساها، طاعون را نشانه­‌ی گناهان یهودیان دانستند و چیزی در حدود 12هزار یهودی را سوزاندند تا علاوه بر طاعون که یک­به­یک مردم را از پای درمی­آورد، چنین جهلی نیز به حکمفرمایی مرگ در آن دوران اعتبار بیشتری ببخشد. امروز که سراسر جهان در گیرودارِ دست­وپنجه­نرم­کردن با مرگ بر اثر بیماری کروناست؛ گویی همچنان آن­چه بیش از خود ویروس، مردمان را به کام مرگ می­فرستد، پنهان­کاری­ها و بازی­های سیاسی­ است.[1] لابداکوس، پدربزرگ ادیپ است و در اساطیر آمده­است که وی نامش را به کل خاندانش می­بخشد که موجب می­شود؛ از آن تاریخ به بعد، به آن خاندان، لابداسیدها (Labdacids) بگویند.

[2] مسکوب، شاهرخ (1385). افسانه ­های تبای، تهران: نشر خوارزمی.[3]Conflict؛ کشمکش ترجمه­ی اشتباهی ­است، چرا که ستیز یعنی مجموعه ­ی کشمکش ­های بیرونی و درونی و مقصود از Conflict نیز همین ­است. آن­چه که به نقل از ارسطو نیز در کتاب فن شعرش، به نوعی روحِ درام و مهم­ترین عنصر طرح محسوب می­‌شود؛ همین ستیزست.

مطالب پیشنهادی

کتاب های پیشنهادی

شناخت اساطیر ایران

شناخت اساطیر ایران

جان هینلز ,
32,000 تومان
صید ماهی بزرگ

صید ماهی بزرگ

دیوید لینچ ,
24,000 تومان
افسانه اسطوره

افسانه اسطوره

نجف دریابندری ,
20,000 تومان
انواع زنان

انواع زنان

ژان شینودا بولن ,
85,000 تومان
انواع مردان (همراه با سی دی)

انواع مردان (همراه با سی دی)

ژان شینودا بولن ,
64,300 تومان
Some text some message..