کتاب تبارشناسی حسبه

پیش از خرید کتاب تبارشناسی حسبه بدانید

«حسبه» یا همان «امر به معروف و نهی از منکرِ سازمان‌یافته»، چگونه از یک مفهوم اخلاقی و داوطلبانه، به یک نهاد حکومتی برای تفتیش عقاید و سرکوب مخالفان در تاریخ خلافت اسلامی تبدیل شد؟ اگر به پژوهش‌های انتقادی در زمینه‌ی تاریخِ تفکر اسلامی، فقه سیاسی و ریشه‌های نهادهای کنترل‌گر در جوامع مسلمان علاقه دارید، این کتاب با رویکردی قرآنی-تاریخی به واکاوی یکی از بحث‌برانگیزترین مفاهیم فقهی می‌پردازد.

درباره کتاب

کتاب تبارشناسی حسبه: بنیان تفتیش عقاید در خلافت عباسی، نوشته‌ی احمد صبحی منصور (متفکر و پژوهشگر مصری)، اثری تحلیلی و تاریخی است. نویسنده در این کتاب اثبات می‌کند که واژه‌ی «حسبه» در مفهوم نهادی و شرعی آن در قرآن وجود ندارد و زاییده‌ی تمدن اسلامی و شرایط سیاسی خلفای عباسی است.

کتاب در فصل‌های مختلف به بررسی سیر تطور این مفهوم در اندیشه‌ی فقیهان برجسته‌ی اهل سنت می‌پردازد. نویسنده ابتدا آرای فقیهان قرن پنجم هجری (مانند ماوردی و غزالی) را بررسی می‌کند.

خواندن این کتاب به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

• پژوهشگران و دانشجویان الهیات، تاریخ اسلام و فقه سیاسی.
• علاقه‌مندان به جریان‌های نواندیشی دینی و قرآنیان (کسانی که قرآن را تنها منبع اصلی تشریع می‌دانند).
• خوانندگانی که به دنبال درک ریشه‌های تاریخیِ نهادهای نظارتی و تفتیش عقاید در خاورمیانه و جوامع اسلامی هستند.

معرفی نویسنده، مترجم و ناشر

احمد صبحی منصور، بنیان‌گذار جریان فکری «قرآنیان» در مصر است که رویکردی به شدت انتقادی به روایات (احادیث آحاد) و فقه سنتی دارد. ترجمه‌ی روان و دقیق این کتاب توسط عدنان فلاحی صورت گرفته و از سوی فرهنگ نشر نو (با همکاری نشر آسیم) در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.

جملات کتاب

«این واژه [حسبه] جزء اصطلاحات قرآن نبوده و مطلقاً در قرآن وارد نشده است... همین موضوع دلالت می‌کند که اصطلاح شرعی "حسبه" متعلق به قرآن - که ذات اسلام است - نبوده و بلکه این اصطلاح به تمدن مسلمانان تعلق دارد و برای پاسخگویی به اوضاع اجتماعی و سیاسی مسلمانان به وجود آمده است.»

«قرن پنجم مصادف با پایان دوران شکوفایی عقلی و آغاز دوران تقلید و جمود است.»

«روش ما در این پژوهش درباره احکام حسبه صادر شده از فقها، ربط دادن این احکام با واقعیت تاریخی‌ای است که فقیه در چارچوب آن واقعیت زیسته و در صادر کردن این احکام و فتاوا از این واقعیت اجتماعی تأثیر پذیرفته است.»

«فقيه شافعی الماوردی اولین کسی است که در کتاب مشهورش الأحکام السلطانیة درباره حسبه مطلب نوشته است. الماوردی در این کتاب به وضع قوانین برای دستگاه‌های حکومت... پرداخت.»