کتاب ابر زمانه و ابر زلف

معرفی کتاب ابر زمانه و ابر زلف

کتاب ابر زمانه و ابر زلف یکی از آثار متفاوت در کارنامه پربار دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن است. ما اغلب او را با مقالات فرهنگی، سفرنامه‌ها و نثرهای ادبی‌اش می‌شناسیم، اما در این اثر با یک نمایشنامه روبرو هستیم. این کتاب که چاپ پنجم آن توسط نشر یزدان و سرو سخنگو در سال ۱۴۰۴ منتشر شده، ریشه‌ای واقعی و تاریخی دارد.

مطالب این کتاب ابتدا به تدریج از شهریور تا بهمن ۱۳۴۲ در مجله «راهنمای کتاب» انتشار یافت و خمیرمایه آن از یک ماجرای جنجالی در غرب گرفته شده بود؛ ماجرایی که نشان می‌داد چگونه یک اتفاق به ظاهر شخصی می‌تواند پایه‌های سیاست را بلرزاند.

کتاب ابر زمانه و ابر زلف درباره چیست؟

خمیرمایه این اثر از ماجرای «کریستین کیلر» گرفته شده بود (اشاره به رسوایی پروفومو در انگلستان). زنی که سروسرّ او با دو تن از مردان صاحب‌مقام، وی را در ظرف چند روز به صورت نامدارترین زن روز درآورد. نویسنده در مقدمه کتاب توضیح می‌دهد که آنچه تمدن امروز بتواند از پول و شهرت و هیاهو به یک فرد خودساخته و موفق ببخشد، یک‌جا به این زن بخشیده شد.

تأثیر این ماجرا چنان بود که هنگامی که رازش افشا گردید، بورس لندن در یک روز به مبلغ پانصد میلیون تومان (به پول آن زمان) تنزل کرد. کابینه محافظه‌کار انگلستان به تلوتلو خوردن افتاد و حزب مخالف فرصت خوبی برای پیشی گرفتن بر حریف به دست آورد.

اسلامی ندوشن در این نمایشنامه نشان می‌دهد که چگونه این زن، «سایه نازک خود را بر محیط سنگین سیاسی افکنده بود». اخبار روزنامه‌ها که تا پیش از آن غبارآلود، سیاسی، یکنواخت و مکرر بود، ناگهان مثل چراغ نیمه‌مرده‌ای که روغن در آن بریزند، گُر گرفت و خوانندگان را از خمیازه کشیدن رهانید.

هدف نویسنده: دیدگاهی برای تماشای جهان

نکته مهم درباره کتاب ابر زمانه و ابر زلف رویکرد نویسنده به این سوژه است. اسلامی ندوشن در مقدمه تأکید می‌کند که قصد نداشته شرح هرزه‌گردی‌های این زن را بنویسد و حتی از جزئیات ماجرای او اطلاع اندک و پراکنده‌ای داشته است.

آنچه برای نویسنده معنی‌دار بود، خودِ «واقعه» بود، نه نحوه جریان آن. او این رخداد را مانند «زیجی» (ابزار رصد ستارگان) یا دیدگاهی به کار برد تا از نقش آن، گوشه‌ای از دنیای امروز را ببیند. از نظر او، از واقعه کریستین کیلر نتیجه‌های پرمعنایی گرفته می‌شد که شایسته نوشتن بود. این نمایشنامه در واقع تحلیلی دراماتیک از نسبت میان رسوایی، قدرت و افکار عمومی در دنیای مدرن است.

نویسنده کتاب

محمدعلی اسلامی ندوشن (۱۴۰۱-۱۳۰۴)، نویسنده، منتقد و مترجم برجسته ایرانی بود. او که به عنوان یکی از پاسداران زبان فارسی و فرهنگ ایرانی شناخته می‌شود، در این اثر نشان می‌دهد که نسبت به وقایع جهان غرب و تأثیرات اجتماعی آن نیز بی‌تفاوت نبوده و با نگاهی موشکافانه آن‌ها را رصد می‌کرده است.

چرا کتاب ابر زمانه و ابر زلف ارزش خواندن دارد؟

• سند تاریخی و اجتماعی: این نمایشنامه بازتابی از نگاه روشنفکران ایرانی در دهه ۴۰ شمسی به تحولات سیاسی و اخلاقی غرب است.
• زبان فاخر: حتی در قالب نمایشنامه، قلم اسلامی ندوشن استوار، دقیق و دلنشین است.
• موضوع متفاوت: پرداختن به یک سوژه خارجی (رسوایی پروفومو) در قالب درام فارسی، تجربه‌ای کمتر دیده شده در ادبیات معاصر ایران است.

این کتاب مناسب چه کسانی است؟

کتاب ابر زمانه و ابر زلف برای علاقه‌مندان به ادبیات نمایشی ایران، تاریخ معاصر و آثار دکتر اسلامی ندوشن جذاب خواهد بود. کسانی که می‌خواهند ببینند چگونه یک متفکر ایرانی، ابتذال و سیاست‌زدگی دنیای مدرن را در قالب درام نقد می‌کند، از خواندن این کتاب لذت خواهند برد.