کتاب سگ 

معرفی کتاب سگ اثر اریک امانوئل شمیت

کتاب سگ (Le chien) یکی از داستان‌های بلند اریک امانوئل شمیت، نویسنده معاصر فرانسوی است. شمیت که مهارت ویژه‌ای در نوشتن داستان‌های کوتاه با مضامین فلسفی و اخلاقی دارد، در این اثر به سراغ مفهوم «انسانیت» در تاریک‌ترین دوران تاریخ معاصر رفته است.

این کتاب توسط نشر نیلوفر و با ترجمه سروش حبیبی منتشر شده است. داستان با حجمی اندک (حدود ۸۰ صفحه)، روایتی فشرده اما عمیق را پیش روی خواننده می‌گذارد که از یک رابطه ساده میان انسان و حیوان آغاز شده و به تراژدی‌های جنگ جهانی دوم می‌رسد.

کتاب سگ درباره چیست؟

داستان با زاویه دید اول شخص روایت می‌شود. راوی درباره پزشکی بازنشسته و منزوی به نام «ساموئل هیمان» صحبت می‌کند که در روستایی در بلژیک زندگی می‌کند. تنها همدم دکتر هیمان، سگی زشت و پیر است که دکتر وابستگی عجیبی به او دارد؛ وابستگی‌ای که در نظر اهالی روستا غیرعادی و حتی بیمارگونه به نظر می‌رسد. مردم معتقدند که دکتر، سگش را بیشتر از آدم‌ها دوست دارد.

ماجرا زمانی گره می‌خورد که سگ می‌میرد و دکتر هیمان نیز بلافاصله پس از آن دست به خودکشی می‌زند. او پیش از مرگ، نامه‌ای طولانی برای راوی باقی می‌گذارد که در واقع متن اصلی کتاب سگ را تشکیل می‌دهد. در این نامه، دکتر پرده از رازی قدیمی برمی‌دارد. او داستان زندگی‌اش را در دوران جنگ جهانی دوم و اسارت در اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌ها بازگو می‌کند. او توضیح می‌دهد که چگونه در آن جهنم، انسان‌ها خوی حیوانی گرفتند و تنها موجودی که با او برخوردی انسانی داشت، یک سگ بود.

این کتاب تقابل میان قساوت بشری و وفاداری حیوانی را به تصویر می‌کشد و تعاریف رایج ما از «انسانیت» را به چالش می‌کشد.

نویسنده و مترجم کتاب

اریک امانوئل شمیت (متولد ۱۹۶۰) نمایش‌نامه‌نویس و رمان‌نویس فرانسوی است که آثارش در ایران با استقبال خوبی روبرو شده است. او اغلب در داستان‌هایش با زبانی ساده به مفاهیم پیچیده مانند مذهب، مرگ و عشق می‌پردازد. آثار او معمولاً حجمی کوتاه دارند اما پرسش‌هایی اساسی در ذهن مخاطب ایجاد می‌کنند.

سروش حبیبی، مترجم باسابقه و دقیق ادبیات ایران، این اثر را ترجمه کرده است. حبیبی که ترجمه آثار بزرگی از ادبیات روسیه و فرانسه را در کارنامه دارد، در کتاب سگ نیز نثری روان و تأثیرگذار ارائه داده است. حضور نام او به عنوان مترجم، اعتبار ویژه‌ای به این اثر بخشیده است.

چرا کتاب سگ ارزش خواندن دارد؟

نگاه متفاوت به هولوکاست: در حالی که آثار زیادی درباره جنگ جهانی دوم نوشته شده، شمیت زاویه دید متفاوتی را انتخاب کرده است؛ نجات‌بخش بودنِ یک حیوان در زمانی که انسان‌ها سقوط اخلاقی کرده‌اند.

کوتاه و خوش‌خوان: کتاب حجم کمی دارد و می‌توان آن را در یک نشست مطالعه کرد، اما تأثیر داستان تا مدت‌ها در ذهن باقی می‌ماند.

پایان‌بندی غیرمنتظره: داستان با یک معمای ساده شروع می‌شود (چرا دکتر سگش را این‌قدر دوست دارد؟) و با پاسخی تکان‌دهنده به پایان می‌رسد.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

کتاب سگ برای علاقه‌مندان به ادبیات فرانسه، داستان‌های کوتاه فلسفی و ادبیات جنگ مناسب است. کسانی که آثار قبلی شمیت مانند «خرده جنایت‌های زن و شوهری» یا «اسکار و خانم صورتی» را دوست داشته‌اند، با فضای این کتاب نیز ارتباط برقرار خواهند کرد. همچنین دوستداران حیوانات، درک عمیقی از توصیفات نویسنده درباره وفاداری سگ خواهند داشت.

بخشی از محتوای کتاب

در بخشی از نامه دکتر هیمان می‌خوانیم که او چگونه در اردوگاه، امیدش را به نوع بشر از دست داده بود. او می‌گوید: «اگر انسان‌ها می‌دانستند سگ‌ها چه تصوری از آن‌ها دارند، شرمنده می‌شدند.» این جمله عصاره‌ی تفکر نویسنده در این اثر است.

جملات کتاب

میراندا تعارفش کرد که وارد شود و او وارد شد. یکی از صندلی‌های دسته‌دار بلندپشتی را که نیم‌دایره‌وار دور بخاری سالن چیده شده بود به او نشان داد که بنشیند. پیرمرد خودآرا خاضعانه پیش آمد. نگاه جویایش اطراف را ارزیابی می‌کرد و با صدایی خفه از میراندا تشکر کرد، با لحنی که گفتی درِ زیارتگاهی را به رویش گشوده‌اند که س زاوارش نبوده است.

- «پدر شما مرد بی‌نظیری بود... واقعا استثنایی. من به عمرم آدمی به انسانیت و پاکی و تیزبینی و مردم‌ شناسی او ندیده‌ام. با چه محبتی با بدبختی‌ها و دردهای مردم آشنا بود! و به همه کمک می‌کرد. همه چیز را به چشم بصیرت می‌دید و هیچ احتیاجی به توضیح نداشت. خدا مهربانی و توانایی همدردی عجیبی به او بخشیده بود.»

میراندا و من با تعجب به هم نگاه کردیم. اگر می‌خواستیم از خوبی‌های ساموئل هی‌من تعریف کنیم حتما از این صفات حرفی نمی‌زدیم. چون به عقیده ما این حرف‌ها بیش‌تر رنگ تعارف داشت.

مرد مهمان از میراندا پرسید: «پردتان هیچ از من به شما حرفی نزده بود؟»

میراندا در خزانه حافظه‌اش به جست‌وجو رفت و این جست‌وجو به صورت شکلکی در چهره‌اش نمایان شد. گفت: «نه!»

صفحه 27