کتاب آخرین سنگر آزادی

معرفی کتاب آخرین سنگر آزادی

تاریخ معاصر ایران پر از شخصیت‌هایی است که نامشان با قضاوت‌های ضدونقیض گره خورده است. جعفر پیشه‌وری یکی از همین نام‌هاست. اغلب ما او را با وقایع سال‌های ۱۳۲۴ و ۱۳۲۵ و «فرقه دموکرات آذربایجان» می‌شناسیم؛ اما کتاب آخرین سنگر آزادی ما را به دو دهه قبل‌تر می‌برد. به سال‌های ۱۳۰۰ و ۱۳۰۱، زمانی که پیشه‌وری نه یک رهبر سیاسی در تبریز، بلکه یک روزنامه‌نگار جسور و فعال حقوق کارگران در تهران بود.

این کتاب که به همت پژوهشگر برجسته، رحیم رئیس‌نیا گردآوری و توسط نشر شیرازه منتشر شده، یک سند دست‌اول و بی‌واسطه از دورانی پرالتهاب است. دورانی که ایران در حال گذار از قاجار به پهلوی بود و خیابان‌های تهران شاهد اولین فریادهای سازمان‌یافته برای حقوق کارگر بود. اگر به تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران علاقه دارید، این کتاب یک پنجره‌ی شفاف رو به گذشته است.

کتاب آخرین سنگر آزادی درباره چیست؟

این اثر یک روایت داستانی نیست، بلکه مجموعه‌ای مدون از مقالات، سرمقاله‌ها و گزارش‌هایی است که میرجعفر پیشه‌وری در روزنامه «حقیقت» منتشر کرده است. روزنامه حقیقت در آن سال‌ها ارگان رسمی «اتحادیه عمومی کارگران ایران» بود.

محتوای کتاب حول محور چند موضوع کلیدی می‌چرخد:

• نقد استعمار: مقالات تندی علیه دخالت‌های انگلستان و سیاست‌های استعماری در ایران.
• حقوق کارگران: تلاش برای بیدار کردن طبقه کارگر، درخواست قانون کار و بهبود وضعیت معیشتی مردم.
• نقد ساختار حاکمیت: افشای فساد در دستگاه‌های دولتی قاجار و تحلیل فضای سیاسیِ پس از کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹.
• کتاب آخرین سنگر آزادی به ما نشان می‌دهد که دغدغه‌های اجتماعی و سیاسی در آن برهه زمانی چه بوده و روشنفکران چپ‌گرا چگونه سعی در سازماندهی توده‌های مردم داشتند.

نویسنده و گردآورنده کتاب کیستند؟

جعفر پیشه‌وری (۱۲۷۲-۱۳۲۶) در این کتاب، چهره‌ای متفاوت از تصویر مشهورش دارد. او در اینجا یک روزنامه‌نگار قلم‌به‌دست است که با نثری آتشین و تحلیلی می‌نویسد. او بعدها نقش پررنگی در تحولات آذربایجان ایفا کرد، اما این کتاب مربوط به دوره جوانی و فعالیت‌های سندیکایی او در تهران است.

رحیم رئیس‌نیا (متولد ۱۳۱۹)، گردآورنده این اثر، از مورخان و پژوهشگران برجسته تاریخ آذربایجان و ایران است. اعتبار علمی رئیس‌نیا (E-E-A-T) تضمین می‌کند که با یک کتاب‌سازی بازاری روبه‌رو نیستیم. او با مقدمه‌ای مفصل و پانویس‌های دقیق، بستر تاریخی هر مقاله را روشن کرده است تا خواننده امروزی سردرگم نشود.

سبک نوشتار و ساختار کتاب

از آنجا که متن کتاب شامل مقالات روزنامه‌ای مربوط به صد سال پیش است، سبک نوشتاری آن ویژگی‌های خاصی دارد:

لحن حماسی و انتقادی: پیشه‌وری با زبانی تند، صریح و گاهی احساسی می‌نویسد. او ابایی از حمله به قدرتمندان وقت ندارد.

نثر دوره مشروطه و پس از آن: زبان فارسی به کار رفته در کتاب، زبانی فاخر اما آمیخته با اصطلاحات سیاسی آن دوره است. با این حال، متن برای خواننده امروزی کاملاً قابل فهم و روان است.

ساختار تاریخی: مقالات بر اساس تاریخ انتشار مرتب شده‌اند که به خواننده اجازه می‌دهد سیر تحول افکار نویسنده و وقایع روز را به صورت خطی دنبال کند.

چرا این کتاب ارزش خواندن دارد؟

سند دست اول: برخلاف کتاب‌های تحلیلی که تاریخ را تفسیر می‌کنند، این کتاب خودِ تاریخ است. شما مستقیماً با دغدغه‌ها و ادبیات سیاسی سال ۱۳۰۰ مواجه می‌شوید.

شناخت ریشه‌ها: برای درک اتفاقات بزرگ دهه‌های بعد (مثل ملی شدن نفت یا انقلاب ۵۷)، باید ریشه‌های جنبش‌های اعتراضی و حزبی را در این دوران جست‌وجو کرد.

کیفیت پژوهشی: حضور رحیم رئیس‌نیا به عنوان کوششگر، ارزش آکادمیک کتاب را بسیار بالا برده است. توضیحات او مانند چراغ‌قوه‌ای است که نقاط تاریک متن را روشن می‌کند.

کیفیت نشر: مجموعه «تاریخ معاصر ایران» از نشر شیرازه، یکی از معتبرترین مجموعه‌های تاریخی در بازار نشر ایران است.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

خواندن کتاب آخرین سنگر آزادی به دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی، تاریخ و جامعه‌شناسی اکیداً توصیه می‌شود. همچنین فعالان صنفی و کسانی که به تاریخچه جنبش‌های کارگری و چپ در ایران علاقه دارند، این کتاب را گنجینه‌ای ارزشمند خواهند یافت. اگر به دنبال خواندن رمان یا داستان سرگرم‌کننده هستید، این کتاب مناسب شما نیست؛ اما اگر «حقیقتِ تاریخی» برایتان جذاب است، این اثر شما را راضی می‌کند.

اسنادی برای تاریخ خاموش

• دسترسی به آرشیو نایاب روزنامه حقیقت.
• تحلیل دقیق اوضاع اجتماعی ایران در آستانه تغییر سلطنت.
• نمایش قدرت قلم و روزنامه‌نگاری در دوران بحران.
• پرهیز از سانسور یا تحریف مقالات اصلی.

روایتی از قلم‌های سرخ

کتاب آخرین سنگر آزادی به کوشش رحیم رئیس‌نیا، بازخوانی پرونده‌ای است که سال‌ها خاک خورده بود. این کتاب نشان می‌دهد که روزنامه‌نگاری در ایران چه مسیر پرفرازونشیبی را طی کرده و چگونه کلمات می‌توانند به اندازه گلوله‌ها تاثیرگذار باشند. خواندن مقالات پیشه‌وری، فارغ از اینکه با عقاید سیاسی او موافق باشیم یا نه، کلاس درسی است از شور، تعهد و تلاش برای تغییر.

جملات کتاب

در ایران یک جریان عجیب و غریبی است که در ممالک دیگر خیلی کم اتفاق می افتد و آن هم زود زود تغییر کردن هیئت وزرا است. در تهران چند نفر رجال مصنوعی هست که دایما برای متزلزل کردن کابینه یکدیگر مشغول آنتریک و دسیسه می باشند. بـرای بـرانـداخـتـن کابینه ای که سرکار است و اشغال مسند ریاست وزرا، از هر ماجرایی استفاده می‌کنند و به هر وسیله داخلی و خارجی متشبث می شوند. مخصوصاً در مواقعی که یک قدر آزادی کلام بوده و اهالی در حیات

سیاسی تأثیر داشته باشد، این اشخاص جدی تر و کاری تر می شوند، دسته و حزب تشکیل می دهند، جراید را با پول و وعده ها به طرف خود کشند، منتظر الوزاره ها را به کار می اندازند، هر کس را با وعده کـار و شغلی به کار وامی دارند. به عبارت اخری بازار کابینه سازی و وزیر تراشی گرم می شود. درست است که در ممالک دیگر نیز کابینه ها تغییر می یابد و خلق بر علیه رئيس الوزراء میکوشند و او را از رأس کار خارج می‌کنند. 

صفحه ۱۶۶